NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
W tym ukraińskim mieście mieszkało kiedyś niemal 50 000 ludzi.
Było w nim wszystko, co potrzebne do wygodnego życia.
Lecz 26 kwietnia 1986 roku przestało nadawać się do zamieszkania.
W pobliskiej elektrowni atomowej w Czarnobylu doszło do wybuchu.
W niecałe 48 godzin miasto zostało ewakuowane.
Od tamtej pory nikt tu nie mieszka.
Wybuch był efektem złego planowania i ludzkiego błędu.
Pomyłki.
Spowodował katastrofę środowiskową, która miała wpływ na całą Europę.
Wielu uważa ją za najkosztowniejszą w historii ludzkości.
Ale Czarnobyl to tylko jedno zdarzenie.
Prawdziwa tragedia naszych czasów rozgrywa się na całym świecie,
ledwo zauważalna z dnia na dzień.
Mówię o utracie dzikich miejsc na naszej planecie.
Jej różnorodności biologicznej.
Świat jest wyjątkowym i widowiskowym cudem.
Miliardy przedstawicieli milionów gatunków roślin i zwierząt
wprost oszałamiają swoją różnorodnością i bogactwem.
Współpracują, by czerpać korzyści z energii słońca
i minerałów z ziemi.
Ich istnienie tak się zazębia, że utrzymują siebie nawzajem przy życiu.
Jesteśmy uzależnieni od tego idealnie dostrojonego respiratora,
który do poprawnego działania potrzebuje różnorodności biologicznej.
Ale sposób życia ludzi powoduje, że ta różnorodność chyli się ku upadkowi.
To też jest skutkiem złego planowania i ludzkiego błędu,
i to również zaowocuje tym, co widzimy tutaj.
Miejscem niezdatnym do życia.
Świat natury zanika.
Dowody widać na każdym kroku.
Stało się to za mojego życia. Widziałem to na własne oczy.
Ten film to moje zeznanie jako świadka
i moja wizja przyszłości.
Historia o tym, jak popełniliśmy największą pomyłkę,
i jak – o ile zadziałamy teraz – możemy ją naprawić.
Jestem David Attenborough
i mam 93 lata.
Miałem naprawdę niezwykłe życie.
Dopiero teraz doceniam, jak niezwykłe ono było.
Miałem szczęście spędzić je,
odkrywając dzikie miejsca na naszej planecie.
Odwiedziłem każdą część globu.
Z pierwszej ręki doświadczyłem żyjącego świata
w całej jego różnorodności i niezwykłości.
Prawdę mówiąc, nie mógłbym sobie wyobrazić
innego życia.
Zawsze uwielbiałem odkrywać,
przeżywać przygody,
uczyć się więcej o dziczy.
I uczę się nadal.
Tak samo, jak gdy byłem chłopcem.
ROK 1937 LICZBA LUDNOŚCI: 2,3 MILIARDA
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 280 CZĘŚCI NA MILION
DZICZ: 66% POWIERZCHNI ZIEMI
To był zupełnie inny świat.
Nie rozumieliśmy, jak funkcjonuje żyjący świat.
Nazywano to historią naturalną,
bo zasadniczo o to w tym chodziło.
O historię.
Dla chłopca było to świetne miejsce, bo wydobywano tu żelaziak,
ale prace zakończono.
Tych zarośli tu nie było. Kamieniołom dopiero co przestał działać.
Jako mały chłopiec spędzałem tu cały wolny czas,
szukając w skałach w miejscach jak to...
ukrytego skarbu.
Skamielin.
To stworzenie to amonit.
Zwierzę to żyło w tej komorze
i rozciągało swoje macki, by schwytać ofiarę.
Żyło około 180 milionów lat temu.
Ten konkretny osobnik nosi nazwę Tiltoniceras,
bo pierwszego znaleziono niedaleko kamieniołomu w Tilton
w środkowej Anglii.
Z czasem zacząłem poznawać historię ewolucji Ziemi.
W zasadzie to historia o powolnej i ciągłej zmianie.
Przez miliardy lat
natura tworzyła niezwykłe formy,
a każda była bardziej złożona i doskonalsza niż poprzednia.
To niezwykle złożona praca.
A potem, co kilkaset milionów lat,
po tylu mozolnych procesach,
dochodzi do jakiejś katastrofy.
Masowego wymierania.
Ogromna liczba gatunków nagle znika i zostaje zastąpiona przez garstkę innych.
Cała ewolucja zniweczona.
To widać.
To ta linia w warstwach skalnych.
Granica, która oznacza całkowitą, gwałtowną i globalną zmianę.
Pod tą linią
znajduje się mnóstwo form życia.
Ponad nią bardzo niewiele.
Przez cztery miliardy lat istnienia życia do masowego wymierania doszło pięć razy.
Ostatnim razem wydarzenie to
zakończyło erę dinozaurów.
Uderzenie meteorytu spowodowało katastrofalną zmianę
warunków życia na Ziemi.
Wyginęło 75% gatunków.
Życie musiało się odbudować.
Przez 65 milionów lat
trwała rekonstrukcja żyjącego świata,
aż w końcu powstał świat, który znamy.
Świat naszych czasów.
Naukowa nazwa to holocen.
To jeden z najbardziej stabilnych okresów
w historii naszej planety.
Przez 10 000 lat
średnia temperatura wahała się zaledwie o jeden stopień Celsjusza.
A bogaty i kwitnący żyjący świat, który nas otacza,
był kluczem do tej stabilności.
Fitoplankton na powierzchni oceanu
i ogromne połacie lasu na północy
pomogły zrównoważyć atmosferę,
absorbując dwutlenek węgla.
Wielkie stada na równinach
nawoziły glebę, sprawiając, że pastwiska były żyzne i wydajne.
Namorzyny i rafy koralowe wzdłuż tysięcy kilometrów wybrzeża
były schronieniem narybku wielu gatunków,
który jako dojrzałe ryby wypływał na otwarte wody.
W gąszczach równikowej dżungli
rośliny rosły na roślinach,
by zdobyć jak najwięcej energii słonecznej,
wprowadzając do prądów powietrznych wilgoć i tlen.
A połacie polarnego lodu były niezwykle istotne,
gdyż odbijały światło słoneczne od swej białej powierzchni
i chłodziły całą Ziemię.
Różnorodność biologiczna w holocenie pomogła zapewnić stabilizację.
A cały żyjący świat
wpadł w spokojny, niezawodny rytm:
pory roku.
Na tropikalnych równinach
pory suche i deszczowe co roku zmieniały się jak w zegarku.
W Azji wiatry tworzyły monsuny w określonych porach.
Na północy temperatury rosły w marcu,
rozpoczynając wiosnę,
a wysokie temperatury utrzymywały się aż do października,
co doprowadzało do jesieni.
Holocen był naszym rajskim ogrodem.
Rytm pór roku był tak niezawodny,
że dał naszemu gatunkowi niepowtarzalną szansę.
Wymyśliliśmy rolnictwo.
Nauczyliśmy się wykorzystywać pory roku
do uprawiania żywności.
Rozpoczęła się historia wszystkich ludzkich cywilizacji.
Każde pokolenie mogło się rozwijać tylko dzięki temu,
że świat zapewniał nam odpowiednie warunki.
Tempo rozwoju nie przypominało niczego, co można było znaleźć w skamielinach.
Nasza inteligencja zmieniła drogę naszej ewolucji.
W przeszłości zwierzęta musiały rozwinąć jakąś fizyczną zdolność,
by zmienić swoje życie.
Nam wystarczyła myśl.
Myśl, która mogła być przekazywana z pokolenia na pokolenie.
Zmienialiśmy to, co gatunek mógł osiągnąć.
Kilka tysięcy lat później
dorastałem w idealnym momencie.
WRZESIEŃ 1954 ROKU
Miałem około 20 lat, a początki mojej kariery
zbiegły się z nadejściem podróży lotniczych.
Miałem zaszczyt być jednym z pierwszych,
którzy w pełni doświadczyli obfitości życia,
będącej efektem łagodnego klimatu okresu holocenu.
ROK 1954 LICZBA LUDNOŚCI: 2,7 MILIARDA
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 310 CZĘŚCI NA MILION
DZICZ: 64% POWIERZCHNI ZIEMI
Gdzie się nie udałem,
napotykałem dzicz.
Lśniące morza przybrzeżne.
Rozległe lasy.
Ogromne łąki.
Można było godzinami lecieć nad nietkniętą dziczą.
A ja zostałem poproszony o zbadanie tych miejsc
i nagranie cudów przyrody dla ludzi, którzy zostali na miejscu.
Na początku było łatwo.
Ludzie nigdy nie widzieli łuskowców czy leniwców.
Nigdy nie widzieli Nowej Gwinei.
To był najlepszy czas w moim życiu.
Najlepszy czas w naszym życiu.
Zakończyła się II wojna światowa,
technologia ułatwiała nam życie.
Tempo zmian coraz szybciej rosło.
Wydawało się, że nic nie ogranicza naszego rozwoju.
Przyszłość wyglądała pasjonująco.
Miała przynieść wszystko, o czym marzyliśmy.
Wtedy nikt z nas nie zdawał sobie sprawy, że są pewne problemy.
ROK 1960 LICZBA LUDNOŚCI: 3 MILIARDY
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 315 CZĘŚCI NA MILION
DZICZ: 62% POWIERZCHNI ZIEMI
WRZESIEŃ 1960 ROKU
W 1960 roku pierwszy raz odwiedziłem Afrykę Wschodnią.
Wtedy wydawało się niepojęte,
że my – jeden gatunek –
możemy kiedyś być tak potężni,
by zagrozić istnieniu dziczy.
W języku masajskim „Serengeti” oznacza „nieskończone równiny”.
Dla tutejszych jest to trafny opis.
Możecie być gdzieś w Serengeti i nie będzie tu ani jednego zwierzęcia.
Następnego ranka
spotkacie tu milion gnu.
Ćwierć miliona zebr.
Pół miliona gazeli.
Kilka dni później...
znikają gdzieś za horyzontem.
Można wybaczyć, jeśli pomyślicie,
że te równiny nie mają końca,
skoro potrafią połknąć takie stado.
Potrzebny był naukowiec z wizją, Bernhard Grzimek,
by wyjaśnić, że to nieprawda.
Wraz z synem podążali za stadami, które znikały za horyzontem.
Śledzili je, gdy pokonywały rzeki,
przemierzały lasy i przekraczały granice kraju.
Odkryli, że stada z Serengeti
potrzebują ogromnych połaci zdrowych pastwisk,
a bez tak olbrzymiej przestrzeni ich liczebność zmniejszyłaby się
i upadłby cały ekosystem.
Dla mnie było to proste.
Dzicz nie jest nieograniczona.
Wymaga ochrony.
Kilka lat później stało się to jasne dla wszystkich.
Silniki gotowe.
Cztery, trzy, dwa,
jeden,
zero.
Byłem w studiu telewizyjnym, gdy wystartowała misja Apollo.
GRUDZIEŃ 1968 ROKU
Po raz pierwszy człowiek znalazł się tak daleko od Ziemi,
że widział całą planetę.
Oto, co zobaczyli.
Co zobaczyliśmy wszyscy.
Naszą planetę.
Bezbronną i osamotnioną.
Co naprawdę niezwykłe,
świat mógł śledzić to na bieżąco.
To niesamowite, że można było widzieć to samo,
co człowiek w kosmosie,
i to w tym samym czasie.
Dobrze pamiętam pierwsze zdjęcie.
Widać było błękitną kulkę pośród czerni.
Wtedy docierało do ciebie, że to Ziemia,
a to jedno zdjęcie mieści całą ludzkość
oprócz człowieka, który robił je ze statku kosmicznego.
To całkowicie zmieniło sposób myślenia ludzi
na całym świecie.
Nasz dom nie był nieskończony.
Istniały granice naszego istnienia.
Ponownie odkryto tę fundamentalną prawdę.
Jesteśmy całkowicie zależni
od skończonego świata przyrody, który nas otacza.
Prawda ta definiowała nasze życie w czasach prehistorycznych.
Czasach przed rolnictwem i cywilizacją.
Choć niektórzy z nas stanęli na Księżycu,
inni nadal wiedli proste życie
w najbardziej odległych częściach świata.
MAJ 1971 ROKU
W 1971 roku
wyruszyłem do Nowej Gwinei na poszukiwania odizolowanego plemienia.
Było to społeczeństwo zbieracko-łowieckie,
jak cała ludzkość przed narodzinami rolnictwa.
Było ich niewielu i nie potrzebowali dużo do życia.
Rzadko jadali mięso.
Wykorzystywane przez nich zasoby naturalnie się odnawiały.
Żyli, używając tradycyjnej techniki i nie naruszając równowagi ekologicznej.
Ten styl życia mógł trwać wiecznie.
To był kontrast wobec świata, jaki znałem.
Świata, który co dzień wymagał więcej.
ROK 1978 LICZBA LUDNOŚCI: 4,3 MILIARDA
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 335 CZĘŚCI NA MILION
DZICZ: 55% POWIERZCHNI ZIEMI
W drugiej połowie lat 70. podróżowałem po świecie,
nagrywając serię, o której marzyłem, a która nosiła tytuł Życie na Ziemi.
To historia ewolucji życia i jego zróżnicowania.
Nagrywaliśmy ją w 39 krajach.
Sfilmowaliśmy 650 gatunków
i przemierzyliśmy niemal dwa i pół miliona kilometrów.
To konieczne poświęcenie,
aby stworzyć choć zarys portretu żyjącego świata.
Ale dało się zauważyć,
że trudniej było znaleźć niektóre z tych zwierząt.
STYCZEŃ 1978 ROKU
Gdy filmowałem goryle górskie,
w odległej dżungli w Afryce Centralnej żyło ich tylko 300.
Młode goryle były na wagę złota,
a by zdobyć jednego, kłusownicy zabijali wiele dorosłych.
Mogłem się do nich tak zbliżyć, bo były przyzwyczajone do ludzi.
By utrzymać je przy życiu,
strażnicy pilnowali ich każdego dnia.
Proces wymierania, który jako dziecko widziałem,
oglądając skały...
Zrozumiałem, że to samo dzieje się właśnie wokół mnie
i dotyczy zwierząt, które znam.
Naszych najbliższych krewnych.
My za to odpowiadaliśmy.
To ujawniło brutalną rzeczywistość.
Gdy jakiś gatunek stał się naszym celem, nie mógł się ukryć nigdzie na świecie.
W latach 70. wieloryby były mordowane przez załogi statków wielorybniczych.
Liczebność największych z nich, płetwali błękitnych,
wynosiła wtedy zaledwie kilka tysięcy.
Były praktycznie nie do znalezienia.
Na Hawajach znaleźliśmy humbaki,
nasłuchując ich pieśni.
To nagranie wykonane podwodnym mikrofonem na Pacyfiku w pobliżu Hawajów.
LUTY 1978 ROKU
Posłuchajcie.
Nagrania jak to pokazały,
że pieśni humbaków są długie i złożone.
Humbaki zamieszkujące ten sam obszar uczą się od siebie pieśni.
Mają one różne motywy i wariacje,
które z czasem się zmieniają.
Ich żałobne pieśni były kluczem do zmiany zdania ludzi na ich temat.
Witaj, Wostok. Jesteśmy Kanadyjczykami.
Przestańcie zabijać wieloryby.
Zwierzęta, które postrzegano jako źródło oleju i mięsa,
zyskały osobowość.
Mówimy też w imieniu dzieci.
Prosimy, przestańcie zabijać wieloryby.
Wiele razy sprawialiśmy, że zwierzętom groziło wyginięcie.
Ale wówczas stało się jasne, że nie można tego dłużej tolerować.
Zabijanie wielorybów stało się przestępstwem.
KONIEC ZABIJANIA WIELORYBÓW
Nagle pojawiła się zbiorowa świadomość.
Nikt nie chciał, żeby zwierzęta wyginęły.
Ludzie zaczęli się troszczyć o świat przyrody,
gdy stali się go świadomi.
A my mieliśmy środki, by uświadomić ludzi na całym świecie.
Gdy w 1979 roku zaczęto emisję Życia na Ziemi,
miałem ponad 50 lat.
Na Ziemi żyło dwa razy więcej ludzi,
niż gdy się urodziłem.
Należymy do najbardziej powszechnego i dominującego gatunku zwierząt na Ziemi.
A na pewno najliczniejszym wśród tych dużych.
Są nas cztery miliardy
i osiągnęliśmy tę pozycję z kosmiczną prędkością.
Doszło do tego w około 2000 lat.
Wydaje się, że uwolniliśmy się od ograniczeń,
które regulowały działania i liczebność innych zwierząt.
Uwolniliśmy się.
Oddzieliliśmy się od reszty życia na Ziemi.
Prowadziliśmy inne życie.
Pozbyliśmy się drapieżników, które nam zagrażały.
Zapanowaliśmy nad większością chorób.
Nauczyliśmy się produkować żywność na zamówienie.
Nic nas nie ograniczało.
Nic nie mogło nas powstrzymać.
Chyba że my sami.
Użytkowalibyśmy Ziemię,
aż w końcu by się wyczerpała.
Ratowanie pojedynczych gatunków czy nawet ich grup to było za mało.
Całe środowisko życia wkrótce by zniknęło.
Byłem świadkiem zniszczenia całego środowiska
w Azji Południowo-Wschodniej.
W latach 50. lasy deszczowe pokrywały 75% powierzchni Borneo.
Usłyszeliśmy trzask łamanych gałęzi.
Kilka metrów od nas
zauważyliśmy rudą, kudłatą postać, kołyszącą się na drzewach.
To był orangutan.
Do końca stulecia lasy deszczowe na Borneo zmniejszyły się o połowę.
Lasy deszczowe to wyjątkowo cenne środowisko.
Żyje tu ponad połowa gatunków lądowych.
To tutaj rozkwita talent ewolucji do tworzenia.
Wiele z milionów gatunków zamieszkujących lasy
liczy bardzo mało osobników.
Każdy ma do odegrania kluczową rolę.
Samice orangutanów muszą spędzić z młodymi dziesięć lat,
ucząc ich, które owoce warto zjeść.
Bez tego
nie wypełniłyby swojej roli, jaką jest rozsiew nasion.
Przyszłe pokolenia wielu gatunków drzew byłyby zagrożone,
a ich różnorodność jest kluczowa dla lasów deszczowych.
Na małym skrawku tropikalnego lasu deszczowego
może rosnąć 700 różnych gatunków drzew.
To tyle samo, co w całej Ameryce Północnej.
A jednak zmieniamy tę oszałamiającą różnorodność w to:
monokulturę palmy olejowej.
Środowisko, które w porównaniu do lasów deszczowych jest martwe.
Widzisz ścianę zieleni z pojedynczymi ptakami
i myślisz, że być może tak jest dobrze.
Ale lecąc helikopterem, widzisz, że to pas szerokości niecałego kilometra,
za którym to nie ma nic oprócz rzędów palm olejowych.
Wycinanie lasów kusi podwójnie.
Ludzie zarabiają na drewnie,
a potem dodatkowo na uprawie ziemi, która zostaje po lasach.
Dlatego na całym świecie wycięto trzy biliony drzew.
Zniszczono już połowę lasów deszczowych.
To, co dziś widzimy, to ostatni rozdział
ogólnoświatowego procesu trwającego od tysiącleci.
Wylesianie Borneo spowodowało zmniejszenie o dwie trzecie populacji orangutanów,
odkąd 60 lat temu zobaczyłem pierwszego osobnika.
Nie możemy wiecznie wycinać lasów deszczowych,
a czego nie możemy robić wiecznie, z definicji narusza równowagę ekologiczną.
Gdy naruszamy tę równowagę,
szkody się nawarstwiają,
aż w pewnym momencie cały ekosystem się załamie.
Nieważne, jak wielki jest ekosystem. Żaden nie jest bezpieczny.
Nawet tak rozległy jak ocean.
To środowisko było tematem serii Błękitna planeta,
którą kręciliśmy pod koniec lat 90.
ROK 1997 LICZBA LUDNOŚCI: 5,9 MILIARDA
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 360 CZĘŚCI NA MILION
DZICZ: 46% POWIERZCHNI ZIEMI
To była zadziwiająca wizja zupełnie nieznanego świata,
który istniał od zarania dziejów.
Istniało tyle rzeczy, o których nie miałeś pojęcia.
Cieszyły twoje oczy feerią barw i niewiarygodnym pięknem.
A ich spokój nie był zakłócony twoją obecnością.
Choć ogromny, ocean jest w dużej mierze pusty.
Ale istnieją miejsca o zwiększonej aktywności,
gdzie prądy unoszą ku powierzchni składniki odżywcze
i powodują eksplozję życia.
W takich miejscach
gromadzą się ogromne ławice ryb.
Problem w tym,
że statki rybackie odszukują takie miejsca równie dobrze, jak ryby.
A gdy to zrobią, z łatwością są w stanie wyłowić ławicę.
Dopiero w latach 50.
duże floty rybackie wypłynęły na wody międzynarodowe,
by na całym świecie korzystać z bogactw oceanu.
Jak dotąd usunęły z mórz 90% dużych ryb.
Na początku w swoje sieci łapali ogromne ilości ryb.
Jednak po kilku latach
sieci na całym świecie zaczęły świecić pustkami.
Rybołówstwo szybko zaczęło iść tak marnie,
że kraje zaczęły dotować floty, by utrzymać przemysł.
Bez dużych ryb i innych morskich drapieżników
obieg substancji odżywczych w oceanie jest zaburzony.
Drapieżniki utrzymują składniki odżywcze w nasłonecznionych wodach oceanu,
przerabiając je, co sprawia, że mogą być wykorzystane przez plankton.
Bez drapieżników
składniki odżywcze na setki lat przepadną w głębinach,
a miejsca zwiększonej aktywności zaczną zanikać.
Ocean zaczyna umierać.
Życie w oceanie rozwinęło się też na płyciznach.
W 1998 roku ekipa Błękitnej planety
natknęła się na mało wówczas znane zjawisko.
Rafy koralowe stawały się białe.
Biały kolor powodowało to, że korale wydalały algi,
które żyły z nimi w symbiozie.
Widząc to po raz pierwszy,
być może pomyślisz, że to piękne, ale nagle pojmujesz, że to tragedia,
bo to, na co patrzysz, to szkielety.
Szkielety martwych stworzeń.
Ostatecznie białe korale zarastają wodorostami,
a rafa z krainy czarów staje się...
pustkowiem.
Na początku przyczyna bielenia była tajemnicą.
Jednak naukowcy zaczęli odkrywać, że w wielu przypadkach
ocean się ocieplał.
Przez jakiś czas naukowcy ostrzegali, że klimat będzie się ocieplał,
gdyż spalamy paliwa kopalne
i uwalniamy do atmosfery dwutlenek węgla i inne gazy cieplarniane.
Wyraźna zmiana stężenia CO w atmosferze
zawsze stała w sprzeczności ze stabilną Ziemią.
Była to wspólna cecha pięciu okresów masowego wymierania.
Poprzednio
potrzebna była trwająca nawet milion lat aktywność wulkaniczna,
by wydobyć tyle węgla z Ziemi, żeby wywołać katastrofę.
Spalając żyjące miliony lat organizmy pod postacią węgla i ropy,
udało nam się tego dokonać w niecałe 200 lat.
Temperatura na świecie była względnie stabilna aż do lat 90.,
ale zdaje się, że było tak tylko dlatego, że ocean absorbował wzrost temperatury,
ukrywając nasz wpływ.
To była pierwsza oznaka,
że Ziemia zaczęła tracić równowagę.
Najbardziej oddalone środowiska życia
istnieją na północy i południu planety.
ŻYCIE POŚRÓD LODU, 1993 ROK
Przez dziesięciolecia odwiedzałem strefy polarne.
LODOWA PLANETA, 2011 ROK
Zawsze były to niewyobrażalne miejsca
ze scenerią niespotykaną gdziekolwiek indziej
i wyjątkowymi gatunkami,
przystosowanymi do życia w ekstremalnych warunkach.
Lecz ten odległy świat się zmienia.
Za swojego życia doświadczyłem ocieplenia Arktyki.
W miejscach, gdzie spodziewaliśmy się rozległych obszarów lodu morskiego,
nie było go wcale.
Udało nam się dotrzeć łodzią do wysp,
do których od dawna nie dało się dopłynąć, gdyż były wiecznie skute lodem.
Gdy w 2011 roku rozpoczęto emisję Lodowej planety,
powody tych zmian były już dobrze znane.
Ocean od dawna nie jest w stanie wchłonąć nadmiaru ciepła
spowodowanego naszymi działaniami.
W efekcie średnia temperatura na świecie jest wyższa o 1°C,
niż gdy się urodziłem.
Tempo tej zmiany jest największe w ostatnich 10 000 lat.
W ciągu 40 lat ilość lodu morskiego latem na Arktyce spadła o 40%.
Nasza planeta traci swój lód.
Najbardziej dziewiczy i odległy ekosystem zmierza ku katastrofie.
Nasze piętno ma charakter globalny.
Nasz wpływ jest naprawdę przemożny.
Nasz ślepy atak na tę planetę
zaczyna w końcu zmieniać podstawy żyjącego świata.
Przełowiliśmy 30% zasobów rybnych, aż do poziomów krytycznych.
Co roku wycinamy ponad piętnaście miliardów drzew.
Budując tamy, zatruwając i nadmiernie eksploatując rzeki i jeziora,
o ponad 80% zmniejszyliśmy populację gatunków słodkowodnych.
Poskramiamy dzicz.
Połowa żyznej ziemi na świecie
to teraz tereny uprawne.
Ptactwo domowe stanowi 70% wszystkich ptaków na tej planecie.
W zdecydowanej większości są to kurczaki.
Ponad jedną trzecią łącznej wagi ssaków stanowią ludzie.
Kolejne 60% to zwierzęta, które hodujemy jako pokarm.
Reszta, od myszy po wieloryby, to tylko cztery procent.
Tak wygląda teraz nasza planeta,
rządzona przez ludzi dla ludzi.
Dla reszty żyjącego świata pozostało bardzo niewiele.
Odkąd w latach 50. zacząłem nagrywać swoje programy,
populacja dzikich zwierząt spadła średnio o ponad połowę.
Patrząc teraz na te obrazy, dociera do mnie, że choć byłem młody,
czułem, że jestem w dziczy
i doświadczam nietkniętego ludzką ręką świata przyrody.
To było złudzenie.
Te lasy, równiny i morza już wtedy pustoszały.
Świat nie jest tak dziki jak kiedyś.
Zniszczyliśmy go.
Nie popsuliśmy go, tylko całkowicie...
zniszczyliśmy ten świat.
Świat inny niż ludzki przestał istnieć.
Ludzie opanowali ten świat.
To moje zeznanie świadka.
Opowieść o globalnym upadku, do którego doszło w ciągu jednego życia.
Ale na tym nie koniec.
Jeśli nie zmienimy obecnego kursu,
szkody, które były cechą charakterystyczną okresu mojego życia,
zostaną przyćmione przez te, które dopiero nadejdą.
ROK 2020 LICZBA LUDNOŚCI: 7,8 MILIARDA
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 415 CZĘŚCI NA MILION
DZICZ: 35% POWIERZCHNI ZIEMI
Nauka przewiduje, że gdybym urodził się dzisiaj,
byłbym świadkiem następujących rzeczy.
LATA 30. XXI WIEKU
Amazoński las deszczowy
trzebiony do chwili, gdy nie może wytworzyć dość wilgoci,
zmienia się w suchą sawannę,
przynosząc katastrofalną utratę gatunków...
i zmieniając cykl hydrologiczny.
W tym samym czasie na Arktyce latem nie ma lodu.
Bez białych czap lodowych
mniej energii słońca zostaje odbite z powrotem w kosmos
i tempo globalnego ocieplenia wzrasta.
LATA 40. XXI WIEKU
Na północy następuje odwilż zamarzniętej ziemi,
co uwalnia metan,
gaz cieplarniany dużo silniejszy niż dwutlenek węgla,
co drastycznie zwiększa tempo zmian klimatycznych.
LATA 50. XXI WIEKU
Wody oceanu nadal się ocieplają i stają się bardziej kwaśne,
a rafy koralowe na całym świecie umierają.
Populacja ryb załamuje się.
LATA 80. XXI WIEKU
Następuje kryzys w światowej produkcji żywności
z powodu zmęczenia gleby.
Owady zapylające znikają,
a pogoda staje się coraz bardziej nieprzewidywalna.
POCZĄTEK XXII WIEKU
Temperatura na świecie wzrasta o 4°C.
Spora część Ziemi nie nadaje się do życia.
Miliony ludzi nie mają dachu nad głową.
Szóste masowe wymieranie...
rozpoczęło się na dobre.
To cała seria zdarzeń, od których nie ma powrotu,
a które przynoszą nieodwracalną zmianę.
W ciągu następnego życia
bezpieczeństwo i stabilność holocenu,
naszego rajskiego ogrodu,
zostaną stracone.
KONFERENCJA ONZ DOT. ZMIAN KLIMATYCZNYCH
Mamy do czynienia z wywołaną przez człowieka katastrofą
na skalę światową.
To największe zagrożenie od tysięcy lat.
Jeśli nie podejmiemy działań,
upadek naszej cywilizacji
i wymarcie większości świata przyrody
jest blisko.
Im dłużej nic nie robimy,
tym trudniej będzie coś zdziałać.
A pan przeszedłby na emeryturę.
Ale póki co chce pan wyjaśnić, w jakim niebezpieczeństwie
wszyscy jesteśmy.
W pewnym sensie
wolałbym nie być wmieszanym w tę walkę.
Wolałbym, żeby nie była ona konieczna.
Ale miałem niewiarygodne szczęście
i z pewnością czułbym się winny,
gdybym widział te problemy i postanowił je zignorować.
ŚWIATOWE FORUM EKONOMICZNE
NASZA PLANETA
By przedostać się przez tłum, trzeba wspiąć się po stłoczonych ciałach.
Zwierzęta na dole mogą zostać zmiażdżone.
To, z czym się mierzymy, to upadek żyjącego świata.
Tego samego, który dał początek naszej cywilizacji,
i od którego jesteśmy zależni w każdym aspekcie naszego życia.
Nikt tego nie chce.
Nikt z nas nie może sobie pozwolić, by do tego doszło.
Co zatem zrobimy?
To proste.
Cały czas mieliśmy to przed oczami.
By przywrócić stabilizację na planecie,
trzeba przywrócić różnorodność biologiczną.
Czyli to, co sami usunęliśmy.
To jedyne wyjście z kryzysu, który sami stworzyliśmy.
Musimy przywrócić świat do dzikiego stanu.
To prostsze, niż może się wydawać,
a zmiany, które musimy przeprowadzić, będą korzyścią dla nas
i przyszłych pokoleń.
Za sto lat nasze planeta znów może być dzika,
a ja powiem wam, jak to zrobić.
Każdy inny gatunek na Ziemi osiąga maksymalną liczebność
po pewnym czasie.
Liczebność, którą można utrzymać
dzięki dostępnym surowcom naturalnym.
Nas nic nie ograniczało,
więc nasza populacja za mojego życia znacząco wzrosła.
Według aktualnych prognoz
do roku 2100 na świecie będzie 11 miliardów ludzi.
Ale można spowolnić, a nawet zatrzymać wzrost populacji,
zanim osiągnie ten punkt.
W drugiej połowie XX wieku poziom życia w Japonii szybko wzrósł.
Wraz z poprawą opieki zdrowotnej i edukacji
rosły też oczekiwania i możliwości społeczeństwa,
a współczynnik urodzeń spadał.
W 1950 roku japońska rodzina miała zwykle troje lub więcej dzieci.
W 1975 roku średnia wynosiła dwoje dzieci.
W rezultacie ich populacja się ustabilizowała
i od początku tysiąclecia prawie się nie zmieniła.
Na całym świecie zaczęły być widoczne pewne oznaki.
W miarę rozwoju krajów,
ludzie decydują się na mniej dzieci.
Co roku liczba nowo narodzonych dzieci na świecie
stabilizuje się.
Główną przyczyną ciągłego wzrostu populacji
jest to, że wielu żyje dłużej.
W przyszłości dojdzie do sytuacji, gdy liczba ludności osiągnie szczyt
po raz pierwszy w historii.
Im szybciej się to stanie,
tym łatwiej będzie nam zrobić to, co konieczne.
Ciężko pracując, by wyciągnąć ludzi z ubóstwa,
zapewniając dostęp do opieki zdrowotnej
i umożliwiając zwłaszcza dziewczynom jak najdłuższą edukację,
możemy osiągać poziom szczytowy szybciej i może być on mniejszy.
Dlaczego nie mielibyśmy tego robić?
I tak chcielibyśmy dać innym większe szanse na lepsze życie.
Cała sztuka w tym, by podnieść standard życia,
nie zwiększając naszego wpływu na świat.
To może wydawać się niemożliwe, ale istnieją sposoby, by tego dokonać.
Żyjący świat jest zasilany energią słoneczną.
Co dzień rośliny na Ziemi
przechwytują trzy biliony kilowatogodzin energii słonecznej.
To niemal 20 razy więcej energii, niż potrzebujemy,
tylko ze światła słonecznego.
Wyobraźcie sobie, że rezygnujemy z paliw kopalnych
i korzystamy tylko z wiecznej energii naturalnej:
światła słonecznego, wiatru, wody i energii geotermalnej.
Na przełomie wieku
niemal całe potrzeby energetyczne Maroka opierały się na ropie i gazie z importu.
Dziś 40% potrzeb zaspokajają sami,
z elektrowni bazujących na energii odnawialnej,
w tym największej na świecie farmy słonecznej.
Położone na skraju Sahary
i podłączone bezpośrednio do południa Europy,
do 2050 roku Maroko może eksportować energię słoneczną.
W ciągu 20 lat
energia odnawialna ma być głównym źródłem zasilania.
Ale możemy sprawić, by była jedynym.
To szaleństwo, że nasze pieniądze i emerytury
są inwestowane w paliwa kopalne,
gdy to właśnie one
zagrażają przyszłości, na którą oszczędzamy.
Przyszłość oparta na energii odnawialnej da wiele korzyści.
Energia wszędzie będzie tańsza,
miasta będą czystsze i cichsze,
a energia odnawialna nigdy się nie wyczerpie.
Żyjący świat nie może funkcjonować bez zdrowego oceanu.
My też nie.
Ocean to kluczowy sojusznik
w naszej walce o zmniejszenie stężenia CO w atmosferze.
Im bardziej zróżnicowany, tym lepiej spełnia swoją rolę.
Oczywiście dla każdego z nas ocean jest ważny jako źródło pożywienia.
Połowy to najlepszy sposób zdobywania pokarmu z dziczy
i o ile robimy to dobrze, mogą być kontynuowane...
bo w tej grze nie ma przegranych.
Im zdrowsze jest środowisko morskie, tym więcej ryb w nim będzie
i tym więcej będzie pożywienia.
Palau to kraj wyspiarski na Pacyfiku,
uzależniony od raf koralowych, będących siedliskiem ryb i celem turystów.
Gdy zasoby ryb zaczęły się kurczyć,
mieszkańcy Palau zareagowali,
ograniczając rybołówstwo,
a w wielu rejonach całkowicie go zakazując.
Populacja chronionych ryb wkrótce stała się tak znaczna,
że przeniosła się na tereny, gdzie łowienie było dozwolone.
W efekcie tego
strefy z zakazem łowienia zwiększyły połowy miejscowych rybaków,
jednocześnie pozwalając rafom się odbudować.
Wyobraźcie sobie, gdybyśmy zastosowali podobne podejście na całym świecie.
Według szacunków zakaz połowów na 1/3 mórz przybrzeżnych
zapewniłby nam tyle ryb, ile będziemy kiedykolwiek potrzebować.
Na wodach międzynarodowych
ONZ próbuje stworzyć największą strefę z zakazem połowu.
To jedno posunięcie przemieniłoby otwarty ocean
z miejsca wyniszczonego przez dotowane floty rybackie
w dzicz, która pomogłaby nam w walce ze zmianami klimatu.
Największy rezerwat przyrody świata.
Jeśli chodzi o ląd,
musimy radykalnie zmniejszyć tereny uprawne,
by zrobić miejsce na powrót dziczy.
Najszybszym i najskuteczniejszym sposobem
jest zmiana naszej diety.
Duzi mięsożercy rzadko występują w przyrodzie,
bo do ich utrzymania potrzeba sporo pastwy.
Na każdego drapieżnika w Serengeti przypada ponad setka zwierzyny.
Sięgając po kawałek mięsa,
nieświadomie wymagamy
ogromnej przestrzeni.
Ten świat nie wyżywi miliardów dużych mięsożerców.
Po prostu brakuje miejsca.
Gdybyśmy naszą dietę opierali głównie na roślinach,
potrzebowalibyśmy połowy terenu, który obecnie wykorzystujemy.
A ponieważ poświęcilibyśmy się uprawie roślin,
moglibyśmy znacznie zwiększyć plony z tej ziemi.
Holandia to jeden z najgęściej zaludnionych krajów.
Pełno tu małych rodzinnych gospodarstw bez miejsca na rozwój.
Tamtejsi rolnicy stali się ekspertami w wyciąganiu maksimum z każdego hektara.
Coraz częściej robią to w sposób zrównoważony,
w ciągu dwóch pokoleń dziesięciokrotnie zwiększając plany,
a jednocześnie zużywając mniej wody,
pestycydów, nawozów
i emitując mniej CO.
Choć niewielka,
Holandia jest obecnie drugim największym eksporterem żywności.
Da się zastosować zarówno tradycyjną, jak i zaawansowaną technologię
do produkcji większej ilości pożywienia na mniejszym terenie.
Możemy zacząć produkcję żywności w nowych przestrzeniach.
Pod dachami miejskich budynków.
Nawet w miejscach, gdzie ziemi nie ma w ogóle.
Udoskonalając nasze podejście do rolnictwa,
zaczniemy odwracać zagarnianie terenu,
którego dokonywaliśmy od początków rolnictwa.
Jest to konieczne, bo pilnie potrzebujemy wolnej przestrzeni.
Lasy są kluczowe, by nasza planeta doszła do siebie.
Stanowią najlepszą naturalną technikę, która blokuje emisję CO,
a przy tym są centrami różnorodności biologicznej.
Dwie funkcje znów razem.
Im bardziej dzikie i zróżnicowane są lasy,
tym skuteczniej pochłaniają węgiel z atmosfery.
Musimy natychmiast zaprzestać wylesiania,
a palmy olejowe czy soję
uprawiajmy tylko na terenach, gdzie drzewa wycięto dawno temu.
Jest wiele takich miejsc.
Ale możemy zrobić więcej.
Sto lat temu ponad dwie trzecie powierzchni Kostaryki pokrywały lasy.
Niekontrolowane wycinki drzew sprawiły, że w latach 80. było to tylko 25%.
Rząd postanowił działać
i zaproponował dotacje właścicielom ziemi w zamian za zasadzenie rodzimych drzew.
W ciągu zaledwie 25 lat las się odrodził,
pokrywając połowę terenów Kostaryki.
Wyobraźcie sobie, gdybyśmy osiągnęli to w skali światowej.
Powrót drzew pozwoliłby wchłonąć dwie trzecie dwutlenku węgla,
który do tej pory wpompowaliśmy do atmosfery.
Oprócz tego wszystkiego
jest jedna nadrzędna zasada.
Natura to nasz największy sojusznik
i najlepsze źródło inspiracji.
Musimy tylko robić to samo, co ona robiła zawsze.
Już dawno pojęła sekret życia.
W tym świecie gatunek może się rozwijać tylko wtedy,
gdy rozwija się wszystko wokół niego.
Możemy rozwiązać bieżące problemy,
zostając zwolennikami tej rzeczywistości.
Jeśli zadbamy o naturę,
natura będzie dbać o nas.
Czas, by nasz gatunek
przestał po prostu rosnąć,
a zaczął wieść życie w zgodzie z naturą.
By zaczął się rozwijać.
Gdy się zastanowić,
kończymy podróż.
Dziesięć tysięcy lat temu jako myśliwi i zbieracze
żyliśmy w sposób zrównoważony, bo była to jedyna opcja.
Wiele lat później
znów staje się to jedyną opcją.
Musimy na nowo odkryć, jak żyć w sposób zrównoważony,
Jak z kogoś, kto oddzielił się od natury,
ponownie stać się jej częścią.
Dziś mamy dla was inny program.
Jeśli możemy zmienić nasz sposób życia na Ziemi,
ukazuje się nam alternatywna przyszłość.
W tej przyszłości
odkrywamy, jak czerpać korzyści z ziemi,
które pomagają dziczy, a nie jej przeszkadzają...
Jak łowić ryby tak, by morza szybko się odradzały...
I jak w sposób zrównoważony pozyskiwać zasoby leśne.
W końcu nauczymy się, jak pracować razem z naturą,
a nie przeciw niej.
Reasumując, po tym, jak całe życie zgłębiałem żyjący świat,
jestem pewien jednego.
Tu nie chodzi o ratowanie naszej planety.
Chodzi o ratowanie nas samych.
Prawda jest taka, że z nami czy bez nas
świat przyrody się odbuduje.
Trzydzieści lat po ewakuacji Czarnobyla
dzicz odzyskuje utraconą przestrzeń.
Dziś to las opanowuje miasto.
To schronienie dla dzikich zwierząt, które gdzie indziej występują rzadko...
i twardy dowód, że bez względu na to, jak poważne błędy popełniliśmy,
natura w końcu je przezwycięży.
Żyjący świat przetrwa.
Ludzie nie mogą zakładać, że z nimi będzie tak samo.
Zaszliśmy tak daleko, bo jesteśmy najmądrzejszymi stworzeniami
w historii świata.
Ale żeby przetrwać,
sama inteligencja nie wystarczy.
Potrzebujemy...
mądrości.
Istnieje wiele różnic między ludźmi i pozostałymi gatunkami,
ale najwyraźniejsza jest taka, że tylko my potrafimy wyobrazić sobie przyszłość.
Przez długi czas ja i być może wy obawialiśmy się tej przyszłości,
ale nie wszystko maluje się w czarnych barwach.
Mamy szansę się poprawić,
dokończyć ścieżkę rozwoju, zarządzać wpływem na środowisko,
i znów stać się gatunkiem, który żyje w równowadze z naturą.
Potrzeba tylko woli, by to zrobić.
Mamy szansę stworzyć swój idealny dom
i przywrócić bogaty, zdrowy i cudowny świat,
który odziedziczyliśmy.
Wyobraźcie to sobie.
TEN FILM JEST BEZPOŚREDNIM ŚWIADECTWEM DAVIDA ATTENBOROUGH.
KTO JESZCZE POWINIEN GO OBEJRZEĆ?
Napisy: Karol Radomski