NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ
Ukrayna'daki bu şehir eskiden yaklaşık 50.000 kişinin yuvasıydı.
Rahat bir hayat için bir topluma gereken
her şey vardı.
Ama 26 Nisan 1986'da
birdenbire yaşanamaz hâle geldi.
Yakındaki Çernobil nükleer enerji santrali patladı.
48 saatten kısa bir süre içinde de
şehir boşaltıldı.
O zamandan beri burada kimse yaşamıyor.
Patlamanın sebebi kötü planlama ve insan hatasıydı.
Hataları.
Tüm Avrupa'yı etkisi altına alan bir çevre felaketini tetikledi.
Birçok insana göre insanlık tarihinin
bedeli en ağır olan felaketiydi.
Ama Çernobil tek bir olaydı.
Çağımızın asıl trajedisi, neredeyse hiç fark edilmeden günden güne
dünya çapında büyümeye devam ediyor.
Gezegenimizdeki tabiat alanlarının, biyoçeşitliliğin
kaybolmasından bahsediyorum.
Yaşayan dünya eşsiz ve muhteşem bir mucize.
Çeşitleri ve zenginlikleriyle göz kamaştıran
milyonlarca bitki ve hayvan türünden milyarlarca birey
güneşin enerjisinden ve toprağın minerallerinden faydalanmak için
iş birliği yapıyor,
birbirlerinin hayatını devam ettirecek şekilde
iç içe bir yaşam sürüyorlar.
Bizlerin hayatı, bu hassas ayarlı yaşam destek ünitesine bağlı
ve bu ünitenin de düzgün çalışması biyoçeşitliliğe bağlı.
Fakat biz insanların Dünya'daki mevcut yaşam biçimi
biyoçeşitliliği azalışa sürüklüyor.
Bu da yine kötü planlama ve insan hatası yüzünden oluyor
ve bu da yine burada gördüğümüz şeylere yol açacak.
İçinde yaşayamayacağımız bir yer.
Doğal yaşam bozuluyor.
Kanıtlar her yerde.
Benim yaşadığım süre içinde oldu. Kendi gözlerimle gördüm.
Bu film benim tanıklık ifadem
ve gelecek vizyonumdur.
Gelmiş geçmiş en büyük hatamızı nasıl yaptığımızın
ve şimdi harekete geçersek nasıl düzeltebileceğimizin hikâyesidir.
Ben David Attenborough
ve 93 yaşındayım.
Olağanüstü bir hayatım oldu.
Ne kadar olağanüstü olduğunun yeni farkına varıyorum.
Hayatımı, gezegenimizin vahşi doğasını keşfederek geçirecek kadar şanslıydım.
Dünyanın her yerini gezdim.
Tüm çeşitliliği ve mucizeviliğiyle
canlılar âlemini bizzat deneyimledim.
İşin aslı, hayatımı başka türlü yaşamayı
hayal edemezdim.
Keşfetmek, maceraya atılmak,
vahşi hayat hakkında bilgi edinmek
benim için hep bir tutku olmuştur
ve tıpkı çocukluğumdaki gibi
hâlâ öğrenmeye devam ediyorum.
1937 DÜNYA NÜFUSU: 2.3 MİLYAR
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 280 PARÇA
KALAN YABANİ DOĞA: %66
O zamanlar dünya çok farklıydı.
Canlılar âleminin asıl işleyişine dair çok az şey biliyorduk.
Buna doğa tarihi deniyordu
çünkü esasen mesele buydu.
Tarih.
Çocukken burası gelmek için harika bir yerdi
çünkü burası demir cevheri madeniydi
ve kullanılmıyordu.
Buralar bomboştu.
Taş ocağı daha yeni kapanmıştı.
Bütün çocukluğum
böyle yerlerdeki kayaların içinde saklı
gizli hazineleri aramakla geçti.
Fosiller.
Bu ammonit denen bir canlı.
Hayattayken bunun içinde bir odacıkta yaşıyormuş
ve dokungaçlarını dışarı çıkararak avını yakalıyormuş.
Ve bu canlı yaklaşık 180 milyon yıl önce yaşamış.
Bunun bilimsel adı Tiltoniceras
çünkü ilk olarak burada, İngiltere'nin ortasında, Tilton civarında
bir ocağın yakınlarında bulundu.
Zamanla Dünya'nın evrimsel tarihi hakkında bir şeyler öğrenmeye başladım.
Genel anlamda ağır ve istikrarlı bir değişimin hikâyesi.
Milyarlarca yıl içinde doğa
her biri öncekinden daha karmaşık
ve daha başarılı olan mucizevi formlar yarattı.
Zahmetli ve karmaşık bir iş.
Yaklaşık her yüz milyon yılda bir de,
tüm bu zorlu süreçlerden sonra,
büyük bir felaket oluyor.
Bir kitlesel yok oluş.
Çok sayıda tür kayboluyor
ve birdenbire geriye birkaçı kalıyor.
Tüm o evrim boşa gidiyor.
Bunu görebilirsiniz.
Kaya katmanlarında bir çizgi,
hızlı ve küresel bir değişime işaret eden bir sınır.
Çizginin altında
çok sayıda yaşam formu var.
Üstünde çok az.
Hayatın dört milyar yıllık tarihinde beş kez kitlesel yok oluş yaşandı.
En sonuncusu
dinozorlar çağının sonunu getiren olay oldu.
Bir gök taşının çarpmasıyla Dünya'nın koşullarında
feci bir değişim tetiklenmiş oldu.
Tüm türlerin yüzde 75'i tükendi.
Yaşamın sıfırdan başlamaktan başka seçeneği yoktu.
Dünya 65 milyon yıldır iş başında, canlılar âlemini baştan inşa ediyor...
...ve derken bizim bildiğimiz dünyaya geliyoruz.
Bizim çağımıza.
Bilim insanları buna Holosen diyor.
Holosen, gezegenimizin büyük tarihinin en istikrarlı dönemlerinden biri.
On bin yıldır
ortalama sıcaklık birkaç santigrattan fazla dalgalanmıyor.
Ve etrafımızdaki zengin ve başarılı dünya
bu istikrarın anahtarı oldu.
Okyanus yüzeyindeki bitkisel planktonlar
ve kuzeyde uzanan devasa ormanlar
karbonu tutarak atmosferi dengelemeye yardım etti.
Ovalardaki dev sürüler,
toprakları gübreleyerek
otlakları zengin ve verimli tuttu.
Binlerce kilometre boyunca uzanan mangrov ve mercan resifleri
olgunlaşınca açık sulara gidecek olan balık türlerine
yuvalık etti.
Ekvator'un etrafındaki kalın orman kuşağı
güneş enerjisini mümkün olduğu kadar yakalamak için
bitkileri toplayıp
küresel hava akımlarına
nem ve oksijen ekledi.
Ve kutuplardaki buzların büyüklüğü, güneş ışığını
beyaz yüzeyinden yansıtarak tüm dünyayı soğutması açısından
çok önemli.
Holosenin biyoçeşitliliği istikrarın sağlanmasına yardımcı oldu.
Ve tüm canlılar
hassas ve uyumlu bir ritimde buluştu.
Mevsimler.
Tropik düzlüklerde
kuru ve yağmurlu mevsimler her yıl saat gibi değişecekti.
Asya'da rüzgârlar tam vaktinde musonu yaratacaktı.
Kuzey bölgelerinde
sıcaklıklar mart ayında yükselerek
baharı tetikleyecek
ve ekim ayına düşerek
sonbaharı getirene dek
yüksek kalacaktı.
Holosen, bizim Cennet Bahçemiz'di.
Mevsimlerin ritmi o kadar güvenilirdi ki
kendi türümüze eşsiz bir fırsat verdi.
Çiftçiliği icat ettik.
Mahsul üretmek için mevsimlerden faydalanmayı öğrendik.
İnsanlık medeniyetinin tarihi boyunca bu böyle devam etti.
Her nesil, canlılar âlemi
bize ihtiyaç duyduğumuz şartları sağladığı sürece
gelişebilir ve ilerleyebilir.
İlerleme hızı, fosil kayıtlarında bulunan hiçbir şeye benzemiyordu.
Zekâmız evrimleşme şeklimizi değiştirdi.
Geçmişte, hayvanların hayatlarını değiştirmesi için
fiziksel bir yetenek geliştirmesi gerekiyordu.
Ama bizim için bir fikir bunu yapabilir
ve o fikir bir nesilden diğerine geçebilir.
Bir türün başarabileceği şeyi dönüştürüyorduk.
Bu başladıktan birkaç bin yıl sonra,
tam doğru zamanda ben büyüdüm.
EYLÜL 1954
Yirmili yaşlarda başlayan kariyerim global uçak yolculuğunun
ortaya çıkışına denk geldi.
Bu yüzden Holosen'in bereketli nazik ikliminin
tamamen deneyimleyebilen
ilk insanlardan biri olma şansına eriştim.
1954 DÜNYA NÜFUSU: 2.7 MİLYAR
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 310 PARÇA
KALAN YABANİ DOĞA: %64
Gittiğim her yerde
bakir doğa vardı.
Işıldayan kıyı denizleri.
Uçsuz bucaksız ormanlar.
Muazzam otlaklar.
El değmemiş tabiatın üstünde saatlerce uçabiliyordunuz.
Benden de buraları gezmem ve tabiat dünyasının harikalarını
memleketimdeki insanlar için kayda almam istendi.
Başta oldukça kolaydı.
İnsanlar televizyonda hiç pangolin görmemişti.
Hiç tembel hayvan görmemişlerdi. Yeni Gine'nin merkezini hiç görmemişlerdi.
Hayatımın en güzel dönemiydi.
Bizim hayatımızın en güzel dönemiydi.
İkinci Dünya Savaşı sona ermişti, teknoloji hayatlarımızı kolaylaştırıyordu.
Değişimin hızı gittikçe artıyordu.
Hiçbir şey ilerlememizi sınırlamayacaktı.
Gelecek heyecanlı olacaktı.
Hayal ettiğimiz her şeyi getirecekti.
Bu, herhangi birimiz ortada sorunlar olduğunu
fark etmeden önceydi.
1960 DÜNYA NÜFUSU: 3 MİLYAR
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 315 PARÇA
KALAN YABANİ DOĞA: %62
EYLÜL, 1960
Doğu Afrika'yı ilk kez 1960'ta ziyaret ettim.
O zamanlar tek bir tür olarak doğanın varoluşuna
günün birinde tehdit oluşturabileceğimiz akla hayale gelmiyordu.
Masai kelimesi olan "Serengeti" "sonsuz ovalar" demek.
Burada yaşayanlar için bu uygun bir tanım.
Serengeti'nin bir noktasında
hiç hayvan olmayan bir yerde olabilirsiniz.
Ertesi sabah bir bakarsınız ki
bir milyon yaban sığırı var.
250 bin zebra.
Yarım milyon ceylan.
Birkaç gün sonra da
ufukta kaybolurlar.
Böyle bir sürü ortadan kaybolabildiğine göre
bu düzlüklerin
sonsuz olduğunu düşünebilirsiniz.
Bunun doğru olmadığını vizyoner bir bilim insanı olan
Bernhard Grzimek gösterdi.
O ve oğlu ufuktaki sürüleri takip etmek için
bir uçak kullandı.
Nehirleri, ormanlık arazileri
ve ulusal sınırları geçişlerini kâğıda döktüler.
Serengeti sürülerinin yaşayabilmek için
çok büyük, sağlıklı bir otlak alana ihtiyaç duyduğunu keşfettiler.
Bu kadar büyük bir alan olmadan
sürüler azalır
ve tüm ekosistem çökerdi.
Benim için mesele açıktı.
Doğa sınırsız olmaktan çok uzak.
Sınırlı.
Korunması lazım.
Ve birkaç yıl sonra bu olgu herkes için netleşti.
Motorlar hazır.
Dört, üç, iki,
bir,
sıfır.
Apollo uzaya gönderildiğinde
bir televizyon stüdyosundaydım.
ARALIK 1968
İlk kez bir insan
tüm gezegeni görecek kadar
Dünya'dan uzaklaşmıştı.
APOLLO 8 EV FİLMLERİ
İşte gördükleri şey buydu.
Hepimizin gördüğü şey.
Gezegenimiz.
Hassas ve izole.
Bunun en sıra dışı yanlarından biri de
insanların bu olayı naklen seyredebiliyor olmasıydı.
Uzaydaki bir adamın gördüklerini aynı anda görebilmek
olağanüstü bir şeydi.
Ve ilk görüntüyü çok iyi hatırlıyorum.
Mavi bir bilye gördük.
Karanlığın ortasında mavi bir küre.
Bunun Dünya olduğunu
ve uzay aracında o fotoğrafı çeken tek bir insan dışında
insanoğlunun tamamının o görüntünün içinde olduğunu fark ettik.
Ve bu, insanların, dünya nüfusunun düşünce yapısını tamamen değiştirdi.
Evimiz sınırsız değildi.
Varlığımızın bir sınırı vardı.
Temel bir gerçek yeniden keşfedilmiş oldu.
En nihayetinde hepimiz etrafımızı saran sınırlı tabiat dünyasına
bağlı ve bağımlıyız.
Tarih öncesindeki, çiftçilik ve medeniyetten önceki hayatımızı
işte bu hakikat belirledi.
Bazılarımız aya ayak basıyor olsa bile
diğerleri hâlâ gezegenin en ücra yerlerinde
böyle bir hayat sürüyordu.
MAYIS 1971
1971'de
Yeni Gine'de medeniyetten uzak yaşayan bir kabileyi bulmak için yola koyuldum.
Tıpkı çiftçilikten önce tüm insanoğlunun olduğu gibi
bu insanlar da avcı-toplayıcıydı.
Kabalık değillerdi ve çok bir şey tüketmiyorlardı.
Nadiren et yiyorlardı.
Kullandıkları kaynaklar doğal yoldan kendilerini yeniliyordu.
Geleneksel teknolojilerle çalışarak, ebediyen etkin bir hâlde devam edebilecek
sürdürülebilir bir hayat yaşıyorlardı.
Benim bildiğim dünyanın tam zıttıydı.
Her gün daha da fazlasını talep eden bir dünyanın.
1978 DÜNYA NÜFUSU: 4.3 MİLYAR
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 335 PARÇA
KALAN YABANİ DOĞA: %55
1970'lerin ikinci yarısını dünyayı gezerek ve uzun süredir hayalini kurduğum,
yaşamın evrimi ve çeşitliliğini anlatan
Life on Earth belgeselini çekerek geçirdim.
Belgesel 39 ülkede çekildi.
650 türü filme aldık
ve bir buçuk milyon kilometre yol yaptık.
Canlılar âleminin portresini çizmeye niyetlenmek için bile
böyle bir sebatkârlık gerekiyor işte.
Ama bu hayvanların bazılarını bulmanın giderek zorlaştığı belli oluyordu.
OCAK 1978
Dağ gorillerini filme aldığımda
Orta Afrika'daki uzak bir ormanda sadece 300 tane kalmıştı.
Yavru goriller iyi para ediyordu
ve kaçak avcılar bir yavru için on tane yetişkin öldürüyordu.
Goriller insanlara alışkın olduğu için onlara bu kadar yaklaşabildim.
Onları hayatta tutmanın tek yolu
korucuların her gün yanlarında olmasıydı.
Çocukken kayalıklarda gördüğüm o yok oluş sürecinin
hemen dibimde gerçekleştiğinin farkındaydım artık...
Yakınen tanıdığım bu hayvanlar yok oluyordu.
En yakın akrabalarımız.
Sorumlusu da bizdik.
Bu soğuk bir gerçeği ortaya çıkardı.
Bir canlı türü hedefimiz hâline geldiğinde
artık dünyada saklanabileceği hiçbir yer yoktu.
Balinalar, 1970'lerde
endüstriyel balina avı gemileri tarafından katlediliyordu.
En büyük balina olan mavi balinaların sayıları
o zamanlar sadece birkaç bindi.
Bulması neredeyse imkânsızdı.
Kambur balinaları sadece seslerini dinleyerek
Hawaii'nin dışında bulduk.
Bir dakika önce Pasifik'te, Hawaii yakınlarında
bir su altı mikrofonuyla bu kaydı çektik.
ŞUBAT 1978
Şunu dinleyin.
Bunun gibi kayıtlar sayesinde
kambur balinaların şarkılarının uzun ve karmaşık olduğu ortaya çıkardı.
Aynı bölgede yaşayan kambur balinalar şarkılarını birbirlerinden öğreniyorlar
ve şarkılar, zaman içinde gelişen
belli tema ve varyasyonlar içeriyor.
Kederli şarkıları,
insanların onlarla ilgili görüşlerini değiştirmenin anahtarıydı.
Merhaba Vostok. Biz Kanadalıyız.
Lütfen balinaları öldürmeyi bırakın.
Bir yağ ve et kaynağından öte bir şey olarak görülmeyen bu hayvanlar
bir anda kişilik kazandılar.
Kadın, erkek ve de çocukların sesi olarak
hep birlikte "Balinaları öldürmeyi kesin." diyoruz.
Tarihimizde hayvanları birçok kez yok oluşa ittik.
Ama şimdi bu aleni olduğu için
artık kabul edilebilir değildi.
Balinaların öldürülmesi balıkçılıktan suça dönüştü.
BALİNALARI KORUYUN BALİNALARI ÖLDÜRMEYİN
Ortaya birdenbire çok güçlü bir ortak bilinç çıktı.
Kimse hayvanların neslinin tükenmesini istemiyordu.
İnsanlar doğayla ilgili bilgilendirildikçe
doğayı önemsemeye başlıyorlardı.
Ve artık dünyanın öbür ucundaki insanları bilgilendirecek imkânımız vardı.
Life on Earth 1979'da yayına çıktığında
ellili yaşlarıma girmiştim.
Doğduğum zamana kıyasla gezegende iki kat fazla insan vardı.
Sizler ve ben, dünyadaki en yaygın ve baskın hayvan türüne aitiz.
En kalabalık büyük hayvan türü de kesinlikle biziz.
Bugün dört bin milyon civarındayız
ve bu konuma inanılmaz bir hızla ulaştık.
Her şey son iki bin yıl içinde oldu.
Diğer hayvanların faaliyetlerini ve sayılarını kısıtlayan şeylerden
kurtulmuş gibi görünüyoruz.
Kurtulmuştuk da.
Dünyadaki hayatın geri kalanından...
...farklı bir hayat yaşıyorduk.
Bizi avlayacak hayvan türleri ortadan kalkmıştı.
Hastalıklarımızın çoğu kontrol altındaydı.
Siparişe yönelik gıda üretmeyi başarmıştık.
Bizi kısıtlayacak hiçbir şey kalmamıştı.
Bizi durduracak hiçbir şey yoktu.
Tabii biz kendimizi durdurmazsak.
Bitirene dek
Dünya'yı tüketmeye devam edecektik.
Tek başına bir türün ya da hatta birkaçının kurtarılması yetmeyecekti.
Yaşam alanlarının hepsi çok yakında yok olmaya başlayacaktı.
Önce Güneydoğu Asya'dai bir yaşam alanının tamamen yok edilmesine şahit oldum.
1950'lerde Borneo'nun dörtte üçü yağmur ormanlarıyla kaplıydı.
İlerideki dallarda bir çatırtı duyduk.
Sadece birkaç metre ötede,
ağaçlarda sallanan tüylü, büyük, kırmızı bir şey gördük.
Bir orangutan.
Yüzyılın sonuna doğru
Borneo'nun yağmur ormanı yarı yarıya azalmıştı.
Yağmur ormanları özellikle değerli yaşam alanlarıdır.
Karadaki türlerin yarısından fazlası burada yaşıyor.
Evrimin tasarım yeteneğinin yükseldiği yerler.
Ormandaki milyonlarca canlı türünün çoğunlukla sayıları azdır.
Her birinin önemli bir rolü var.
Orangutan anneleri, yavrularıyla on yıl geçirmeli
ve hangi meyvelerin yenmeye değer olduğunu öğretmelidir.
Bu eğitim olmadan
tohum dağıtmadaki rollerini tamamlayamazlardı.
Pek çok ağaç türünün gelecek nesilleri risk altında olacak
ve ağaç çeşitliliği bir yağmur ormanın olmazsa olmazıdır.
Küçücük bir tropik yağmur alanı arazisinde
700 farklı ağaç türü olabilir,
ki bu sayı Kuzey Amerika'daki ağaçların tamamına denk.
Bizse bu baş döndürücü çeşitliliği
palm yağı için monokültürelleştiriyoruz.
Nispeten ölü bir habitat.
Yer yer kuşların olduğu o yeşil perdeyi görüyorsun
ve sorun olmadığını düşünüyorsun.
Ama bir helikopterle gidersen
bunun yaklaşık bir kilometre genişliğinde bir hat olduğunu
ve o hattın ötesinde
sıra sıra dizili palmiye ağaçları dışında bir şey olmadığını görürsün.
Ormanları kesmenin çifte mükâfatı var.
Hem keresteden faydalanıyorlar
hem de geride kalan araziyi tarımda kullanıyorlar.
Dünya genelinde üç trilyon ağaç kesmemizin sebebi de bu.
Dünyadaki yağmur ormanlarının yarısı çoktan dümdüz oldu bile.
Bugün gördüğümüz şey, bin yıla yayılmış küresel bir sürecin son bölümü.
Borneo ormanlarının kesilmesi, orangutan nüfusunu
60 yıl önce gördüğüm zamandan bu yana üçte birine indirdi.
Yağmur ormanlarını sonsuza dek kesemeyiz.
Sonsuza dek yapamayacağımız her şey de tanım gereği sürdürülebilir değildir.
Sürdürülemez şeyler yaparsak verdiğimiz hasarlar çoğalır
ve sonunda tüm sistem çökecek raddeye gelir.
Ne kadar büyük olursa olsun, hiçbir ekosistem güvenli değildir.
Okyanus kadar büyük olanı bile.
Bu yaşam alanı 90'ların sonlarında çektiğimiz
The Blue Planet belgeselinin konusuydu.
1997 DÜNYA NÜFUSU: 5.9 MİLYAR
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 360 PARÇA
KALAN YABANİ DOĞA: %46
Zamanın başlangıcından beri var olan ve tamamen bilinmeyen bir dünyanın
insanı hayrete düşüren bir görüntüsüydü.
Hepsi inanılmaz güzel,
farklı farklı renklerde,
varlığını dahi bilmediğiniz bir sürü şey.
Hiçbiri de orada bulunmanızdan rahatsız değildi.
Çok geniş bir alana yayılmasından ötürü okyanus büyük ölçüde boştur.
Ama bazı yerlerde, akıntıların besinleri yüzeye taşıdığı
ve bir yaşam patlaması tetiklediği sıcak noktalar vardır.
Büyük balık sürüleri böyle yerlerde toplanır.
Sorun şu ki balıkçı filolarımız da o sıcak noktaları bulmada
balıklar kadar iyi.
Bulunca da
yoğunlaşmış sürüleri kolayca toplayabiliyorlar.
Büyük filolar dünya çapındaki okyanuslarda balık avlamak için
ilk defa 50'li yıllarda
uluslararası sulara açıldılar.
Buna rağmen denizlerdeki büyük balıkların yüzde 90'ını bitirdiler.
Başta ağlarına çok balık takıldı.
Ama sadece birkaç yıl içinde
dünyanın dört bir yanında ağlar boş geliyordu.
Balıkçılık süratli bir şekilde o kadar zayıfladı ki
ülkeler endüstriyi ayakta tutmak için filoları sübvanse etmeye başladı.
Büyük balıklar ve diğer deniz yırtıcıları olmadan
okyanustaki besin döngüsü sekteye uğrar.
Yırtıcılar okyanusun güneşli sularında besin olmasına yardımcı olur,
planktonlar kullanabilsin diye besinlerin geri dönüşümünü sağlarlar.
Yırtıcılar olmadan
besinler okyanusların derinlerinde asırlarca kaybolur
ve sıcak noktalar azalmaya başlar.
Okyanus ölmeye başlar.
Okyanus hayatı sığlıklarda da kötüye gidiyordu.
Blue Planet'ın film ekibi 1998'de
o zamanlar az bilinen bir olaya rastladı.
Mercan resifleri beyazlaşıyordu.
Beyaz renk, mercanların üzerlerinde simbiyotik olarak yaşayan
algleri dışarı atmasıyla ortaya çıkar.
Bunu ilk gördüğünüzde belki güzel sanıyorsunuz
ve birden trajedinin farkına varıyorsunuz
çünkü gördüğünüz şey aslında iskelet.
Ölü yaratıkların iskeletleri.
Beyaz mercanlar en sonunda yosunlar tarafından boğuluyor
ve resifler, harikalar diyarından
çöle dönüyor.
Beyazlaşmanın sebebi başta bilinmiyordu.
Ama bilim insanları,
beyazlaşmanın gerçekleştiği çoğu vakada
okyanusun ısındığını keşfetmeye başladı.
Biz fosil yakıtlar kullanıp atmosfere karbondioksit
ve diğer sera gazlarını salarken
bilim insanları da uzun bir süre gezegenin ısınacağı konusunda
uyarılarda bulunmuştu.
Atmosferdeki karbonda ciddi bir değişim
stabil bir Dünya ile her zaman uyumsuz olmuştur.
Bu, beş toplu yok oluşun ortak özelliğiydi.
Önceki olaylarda
felaketi tetikleyecek gerekli karbonu çıkarmak için
milyon yıllık volkanik aktivite gerekmişti.
Milyonlarca yıllık canlı organizmaları tek seferde
kömür ve petrol olarak yakarak
biz bunu 200 yıldan az sürede başardık.
Küresel hava sıcaklığı 90'lara kadar nispeten sabitti ama şimdi ortaya çıktı ki
bunun sebebi okyanusun aşırı ısıyı emmesiydi,
bizim etkimizi maskelemesiydi.
Bana göre Dünya'nın
dengesini kaybetmeye başladığının ilk göstergesi buydu.
En uzak yaşam alanı
gezegenin en uç kuzey ve güneyinde yer alıyor.
DONDURUCUDA HAYAT 1993
Onlarca yıl içinde kutup bölgelerini ziyaret ettim.
KUTUPLAR ATLASI 2011
Dünya üzerindeki hiçbir şeye benzemeyen manzara
ve zor koşullara uyum sağlamış türleriyle
daima hayal gücünün ötesinde bir yer olmuştur.
Ama o uzak dünya değişiyor.
Benim zamanımda kutup yazlarının ısınmasını gördüm.
Kocaman deniz buzları bulmayı beklediğimiz yerlere gittik
ama hiçbir şey bulamadık.
Daima buzla çevrili olduğu için geçmişte ulaşılamaz olan adalara
tekneyle seyahat etmeyi başardık.
Kutuplar Atlası 2011'de yayına girdiğinde
bu değişimlerin sebebi tamamen belli olmuştu.
Okyanus uzun zamandan beri faaliyetlerimizin neden olduğu
aşırı ısıyı ememiyor.
Sonuç olarak da
bugün dünyadaki ortalama sıcaklık
doğduğum zamankinden bir santigrat derece daha sıcak.
Son on bin yıldaki en hızlı değişim.
Kuzey Kutbu'ndaki yazlık deniz buzu 40 yılda yüzde 40 azaldı.
Gezegenimiz buzunu kaybediyor.
Bu en bozulmamış, en uzak ekosistemler, felakete doğru gidiyor.
İzimiz artık tamamen küresel.
Etkimiz artık çok derin.
Gezegene şuursuzca saldırmamız
canlılar âleminin temellerini sonunda değiştirmeye başladı.
Balık türlerinin yüzde 30'unu gereğinden fazla avlayarak
kritik seviyelere çektik.
Her yıl 15 milyardan fazla ağaç kesiyoruz.
Barajlar yaparak, nehirleri ve gölleri kirleterek ya da kurutarak
temiz su kaynaklarını yüzde 80 oranında azalttık.
Vahşi doğayı evcil doğayla değiştiriyoruz.
Dünyadaki bereketli toprakların yarısı
artık tarım arazisi.
Bu gezegendeki kuş kütlesinin yüzde 70'i evcil kuşlar.
En büyük çoğunluk tavuklar.
Dünyadaki memeli kütlesinin üçte birinden fazlasını oluşturuyoruz.
Yüzde 60'ı da yemek için yetiştirdiğimiz hayvanlar.
Faresinden balinasına geri kalanlar da sadece yüzde dördünü oluşturuyor.
Bu artık bizim gezegenimiz.
İnsanoğlu için insanoğlu tarafından yönetiliyor.
Canlılar âleminin geri kalanı için çok bir şey kalmadı.
1950'lerde çekim yapmaya başladığımdan beri
vahşi hayvan nüfusları ortalama olarak yarının altına indi.
Bugün şu görüntülere bakıyorum
ve fark ediyorum ki
genç bir adam olarak vahşi doğadayken el değmemiş,
doğal dünyayı deneyimlediğimi düşündüğüm hâlde
bu bir illüzyonmuş.
O ormanlar, ovalar ve denizle çoktan boşalıyormuş.
Yani dünya eskisi gibi yabani değil.
Onu yok ettik.
Sadece mahvetmedik. Yani dünyayı tamamen...
O dünyayı yok ettik.
İnsan olmayan dünya gitti.
İnsanlar dünyayı ele geçirdi.
Bu film benim tanıklık ifadem.
Tek bir ömürlük süre içindeki küresel gerilemenin hikâyesi.
Bu kadarla da bitmiyor.
Şu anki rotamızda devam edersek
benim ömrümde gördüğüm hasar gelecekteki hasarın
âdeta gölgesinde kalacak.
2020 DÜNYA NÜFUSU: 7.8 MİLYAR
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 415 PARÇA
KALAN YABANİ DOĞA: %35
Bilimsel tahminlere göre bugün doğmuş olsaydım
şunlara şahit olacaktım:
2030'LAR
Amazon yağmur ormanı,
yeterince nem üretemeyene dek kesilecek,
kuru bir çayıra dönüşecek,
muazzam bir tür kaybına sebep olacak
ve küresel su döngüsünü değiştirecek.
Aynı zamanda
kutuplar yazın buzsuz olacak.
Beyaz buz örtüsü olmadan
güneş enerjisinin daha azı uzaya geri yansıyacak
ve küresel ısınma hızı artacak.
2040'LAR
Kuzey boyunca donmuş toprakların çözünmesiyle
karbondioksitten kat kat daha güçlü olan sera gazı salınacak
ve iklim değişikliği büyük hız kazanacak.
2050'LER
Okyanus ısınmaya devam ederek asidik hâle geldikçe
dünyanın dört bir yanındaki mercan resifleri ölecek.
Balık nüfusları çökecek.
2080'LER
Aşırı kullanım yüzünden toprakların tükenmesiyle
küresel gıda üretiminde kriz yaşanacak.
Tozlaşmayı sağlayan böcekler yok olacak
ve hava giderek daha da tutarsız olacak.
2100'LER
Gezegenimiz dört santigrat derece daha sıcak olacak.
Dünyanın büyük kısımları yaşama elverişli olmayacak.
Milyonlarca insan evsiz kalacak.
Altıncı kitlesel yok oluş
çoktan başladı bile.
Bunlar, geri dönüşümü olmayan değişiklikler getiren
tek yönlü bir dizi kapı.
Gelecek bir ömürlük süre içinde
bizim Cennet Bahçe'miz olan Holosen çağının
güvenliği ve istikrarı
kaybolacak.
BM İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KONFERANSI, 2018
Şu anda küresel çapta, insan yapımı bir felaketle
karşı karşıyayız.
Binlerce yıl içindeki en büyük tehdidimiz.
Eğer harekete geçmezsek
medeniyetimizin
ve tabiatın büyük kısmının yok olması
çok yakın.
Ne kadar uzun müdahele etmezsek
bu konuda bir şey yapmak o kadar zor olacak.
Mutlu bir şekilde emekli olabilirdiniz.
Ama şimdi bize
ne tür tehlikenin içinde olduğumuzu
açıklamak istiyorsunuz.
Bir bakıma...
Keşke... Bu mücadeleye dâhil olmasaydım.
Çünkü keşke bir mücadele gerekmemiş olsaydı.
Ama ben inanılmaz şanslıydım
ve sorunların ne olduğunu görüp
bunları görmezden gelmeye karar verseydim
kesinlikle çok suçlu hissederdim.
DÜNYA EKONOMİK FORUMU DAVOS, 2019
GEZEGENİMİZ
Kalabalıktan çıkmanın tek yolu dip dibe olan bedenlere tırmanmak.
Altta kalanlar ezilerek ölebilir.
Karşı karşıya olduğumuz şey
canlılar âleminin çöküşünden başka bir şey değil.
Medeniyetimizi doğuran,
hayatımızın her bir unsurunun bağlı olduğu şey bu.
Kimse bunun olmasını istemez.
Hiçbirimiz bunun olmasını göze alamaz.
Peki ne yapacağız?
Cevap oldukça açık.
En başından beri gözümüzün önünde duruyordu.
Gezegenimizin dengesini geri getirmek için
bizim ortadan kaldırdığımız
biyolojik çeşitliliğini geri kazandırmalıyız.
Bu krizden çıkmanın tek yolu bu.
Vahşi doğayı geri getirmeliyiz.
Dünyayı yeniden inşa etmek düşündüğünüzden daha basit
ve yapmamız gereken değişiklikler
sadece kendimize ve gelecek nesillere fayda sağlayacak.
Bundan bir asır sonra
gezegenimiz yine vahşi bir yer olabilir.
Nasıl, size anlatacağım.
Dünyadaki tüm diğer türler bir süre sonra maksimum nüfusa ulaşır.
Bu, müsait doğal kaynaklarla sürdürülebilecek bir rakamdır.
Bir engelemiz yok,
o yüzden popülasyonumuz ben kendimi bildim bileli büyüyor.
Şu anki tahminlerle
2100'e kadar dünyada 11 milyar insan olacak.
Ama bu noktaya ulaşmadan önce nüfus büyümesini yavaşlatmak,
hatta durdurmak mümkün.
Japonya'nın yaşam standardı,
20'nci yüzyılın ikinci yarısında hızla yükseldi.
Sağlık ve eğitim geliştikçe
insanların beklenti ve fırsatları da büyüdü
ve doğum oranı düştü.
1950'de bir Japon ailesinin genelde üç veya daha fazla çocuğu olurdu.
1975'te ortalama iki oldu.
Sonuç olarak nüfus artık sabitlendi
ve 2000'den beri neredeyse hiç değişmedi.
Bunun tüm dünyada başladığına dair işaretler var.
Dünyadaki uluslar geliştikçe
insanlar daha az çocuk yapıyor.
Her yıl dünya çapında doğan çocukların
sayısı düşmek üzere.
Nüfusun hâlâ büyümesinin en önemli nedeni
çoğumuzun daha uzun yaşaması.
Gelecekte bir noktada
insan nüfusu ilk zirvesini yapacak.
Bu ne kadar erken olursa
yapmamız gereken diğer işler o kadar kolaylaşır.
İnsanları yoksulluktan kurtarmak için çok çalışarak,
sağlık hizmetlerine erişim vererek
ve özellikle kızlara mümkün olduğunca okulda kalma fırsatı vererek
bu zirveyi daha erken ve düşük bir seviyede yakalayabiliriz.
Bunları neden yapmak istemeyelim ki?
İnsanlara daha büyük bir yaşam fırsatı vermek
yapmak istediğimiz şey zaten.
İşin püf noktası dünyadaki etkimizi artırmadan
yine o dünyadaki yaşam standartlarını yükseltmek.
Kulağa imkânsız gelebilir
ama bunu yapabilmemizin yolları var.
Canlılar dünyası aslında güneş enerjisiyle çalışıyor.
Dünya'nın bitkileri her gün
üç trilyon kilovat saatlik güneş enerjisi yakalar.
Bu, ihtiyacımız olan enerjinin neredeyse 20 katı.
Hem de sadece güneş ışığından.
Fosil yakıtları yok edip
dünyamızı güneş, rüzgâr, su ve jeotermal gibi
doğanın ebedî enerjileriyle idare ettiğimizi düşünün.
Yüzyılın başında
Fas, enerjisinin neredeyse tamamı için
ithal petrol ve gaza güveniyordu.
Bugün, dünyadaki en büyük güneş enerjisi çiftliği dâhil olmak üzere,
yenilenebilir enerji santralleri ağıyla
ihtiyacının yüzde 40'ını yurt içinde üretiyor.
Sahra'nın kenarında oturan ve doğrudan Güney Avrupa'ya bağlanan Fas,
2050'de güneş enerjisi ihracatçısı konumuna gelebilir.
Yenilenebilir enerjilerin 20 yıl içinde
dünyanın ana güç kaynağı olacağı tahmin ediliyor.
Ama onları tek kaynak da yapabiliriz.
Bankalarımızın ve emeklilik fonlarımızın fosil yakıta
yatırım yapmaları çılgınlık.
Yatırım yaptığımız geleceği bunlar tehlikeye atıyor çünkü.
Yenilenebilir bir geleceğin bir sürü faydası olur.
Enerji her yerde daha hesaplı olur,
şehirlerimiz daha temiz ve sessiz olur
ve yenilenebilir enerji asla tükenmez.
Canlılar âlemi sağlıklı bir okyanus olmadan yaşayamaz.
Biz de öyle.
Atmosferdeki karbonu azaltma savaşımızda en büyük müttfeğimiz okyanus.
Çeşitliliği ne kadar çok olursa işini o kadar iyi yapar.
Ve tabii okyanus, besin kaynağı olarak da hepimiz için önemli.
Balıkçılık, dünyanın en büyük yabani hasadıdır
ve bunu doğru yaparsak
devam da edebilir
çünkü ortada iki taraf için de kazanç var.
Deniz habitatı ne kadar sağlıklı olursa
o kadar çok balık ve yiyecek olur.
Palau bir Pasifik adası ülkesi,
balık ve turizm için mercan resiflerine muhtaç.
Balık stokları azalmaya başlayınca
Palaulular balık avını kısıtlayarak
ve birçok bölgede balık tutmayı yasaklayarak tepki verdi.
Korunmuş balık popülasyonları çok geçmeden öyle sağlıklı oldu ki
balık tutmaya açık alanlara taştılar.
Sonuç olarak
balıksız bölgeler yerel balıkçıların avını artırırken
aynı zamanda resiflerin de iyileşmesine izin verildi.
Tüm dünyada benzer bir yaklaşım izlediğimizi düşünün.
Tahminler, kıyılarımızın üçte birine balık yasağı gelmesinin
ebediyen ihtiyacımız olacak balığı bize sağlamaya yeteceğini gösteriyor.
BM uluslararası sularda gelmiş geçmiş en büyük
balık yasağı bölgesini oluşturmaya çalışıyor.
Okyanus tek bir karar ile
sübvanse edilmiş balıkçı filolarının tükettiği
bir yer olmaktan çıkıp iklim değişikliğiyle mücadelede
bize yardım edecek olan vahşi doğanın bir parçası hâline gelecektir.
Dünyanın en büyük vahşi yaşam alanı.
Konu karaya gelince...
Tarımda kullandığımız alanı ciddi oranda düşürmeliyiz.
Böylece geri gelecek vahşi doğaya yer açabiliriz
ve bunu yapmanın en hızlı ve en etkili yolu da
yeme alışkanlığımızı değiştirmek.
Büyük etoburlar doğada nadirdir
çünkü her birini ayakta tutmak için çok av gerekir.
Serengeti'deki her avcı için 100'den fazla av hayvanı var.
Ne zaman yemek için bir et parçası seçsek,
biz de farkında olmadan
büyük bir arazi talep ediyoruz.
Gezegen milyarlarca büyük et yiyiciyi destekleyemez.
Yeterince arazi yok.
Hepimizin büyük ölçüde sebzeye dayalı bir diyeti olsaydı
şu anda kullandığımız arazinin sadece yarısına ihtiyacımız olurdu.
Ve o zaman kendimizi bitki yetiştirmeye adadığımız için
bu arazinin verimini önemli ölçüde artırabilirdik.
Hollanda, dünyanın en yoğun nüfuslu ülkelerinden biri.
Genişleyecek alanı olmayan küçük aile çiftlikleriyle kaplı.
Bu yüzden Hollandalı çiftçiler her hektardan
en iyi şekilde faydalanma konusunda uzman oldu.
İki kuşaktır sürdürülebilir tarım yaparak
verimi on kat artırıyor,
aynı zamanda da daha az su,
daha az böcek ilacı ve daha az gübre kullanıyor,
daha az karbon yayıyorlar.
Büyüklüğüne rağmen
Hollanda dünyanın gıda ihracatı yapan en büyük ikinci ülkesi.
Çok daha az topraktan çok daha fazla gıda üretebilmek için hem düşük teknoloji
hem de yüksek teknoloji çözümlerini uygulamamız tamamen mümkün.
Yeni yerlerde yemek üretmeye başlayabiliriz.
Şehir içinde, kapalı alanlarda.
Hiç toprak olmayan yerlerde bile.
Çiftçilik yaklaşımımızı geliştirirken
tarıma başladığımızdan beri yaptığımız arazi işgalimizi
tersine çevirmeye başlayacağız.
Bu çok önemli çünkü o boş araziye acil ihtiyacımız var.
Ormanlar, gezegenimizin toparlanmasının temel bir parçası.
Onlar karbonu tutmak için doğanın elindeki en iyi teknoloji
ve de biyolojik çeşitliliğin merkezleri.
Bu iki özellik yine birlikte çalışıyor.
Ormanlar ne kadar yabani ve çeşitli olursa
atmosferden karbon emme konusunda o kadar etkili olurlar.
Derhâl her yerde orman kesimini durdurmalıyız
ve palm yağıyla soya gibi ürünleri
sadece uzun zaman önce kesilmiş orman arazilerinde yetiştirmeliyiz.
Sonuçta öyle bir sürü arazi var.
Ama bundan daha iyisini yapabiliriz.
Bir asır önce Kosta Rika'nın dörtte üçünden fazlası ormanla kaplıydı.
1980'lere gelindiğinde
kontrolsüz odunculuk bunu dörtte birine indirmişti.
Hükümet acil harekete geçmeye karar verdi
ve yerli ağaçların dikimi için toprak sahiplerine hibe yardımı yaptı.
Orman, sadece 25 yılda Kosta Rika'nın yarısını
tekrar ele geçirmek üzere geri döndü.
Bunu küresel çapta başardığımızı hayal edin.
Ağaçların dönüşü,
bugüne kadarki faaliyetlerimizle
atmosfere salınan karbonun üçte ikisini emer.
Bunca şeyin yanında
ağır basan tek bir temel prensip vardır.
Doğa bizim en büyük müttefikimiz
ve en büyük ilham kaynağımız.
Doğanın her zaman yaptığını yapmalıyız.
Doğa, hayatın sırrını uzun süre önce çözdü.
Bu dünyada
bir tür ancak...
... etrafındaki diğer her şey büyüdükçe gelişebilir.
Karşı karşıya olduğumuz sorunları
bu gerçeği benimseyerek çözebiliriz.
Biz doğaya sahip çıkarsak
doğa da bize sahip çıkar.
Artık türümüzün
sadece büyümeyi bırakıp
gezegenimizde doğa ile uyumlu bir hayat kurma,
gelişmeye başlama vakti geldi.
Aslına bakarsanız
bir yolculuğu tamamlıyoruz.
On bin yıl önce, avcı-toplayıcılar olarak,
sürdürülebilir bir hayat yaşıyorduk çünkü tek seçenek buydu.
Bunca yıldan sonra
yine tek seçenek bu.
Sürdürülebilir olmayı,
doğadan ayrı olmaktan çıkıp yeniden doğanın parçası olmayı
tekrar keşfetmeliyiz.
Bu gece sizin için farklı bir programımız var.
Dünya'daki yaşam şeklimizi değiştirebilirsek
önümüze alternatif bir gelecek çıkar.
Bu gelecekte
vahşi doğayı engellemek yerine ona yardım etmenin,
arazilerimizden faydalanmanın yollarını buluyoruz.
Denizlerimizin hızla canlanabileceği şekilde balık tutma yollarını.
Ormanlarımızdan sürdürülebilir şekilde faydalanmanın yollarını.
Nihayet doğaya karşı değil,
doğayla birlikte çalışmayı öğreneceğiz.
Nihayet,
bir ömür boyu canlılar âlemini keşfettikten sonra
bir şeyden eminim.
Mesele gezegenimizi kurtarmak değil.
Mesele kendimizi kurtarmak.
Gerçek şu ki, bizimle veya biz olmadan
doğal dünya kendini yeniden inşa edecek.
Çernobil'in tahliyesinden bu yana geçen 30 yılda
vahşi doğa boş bulduğu yeri doldurmuş.
Bugün, orman şehri ele geçirmiş.
Burası başka yerlerde çok nadir bulunan yabani hayvanlar için bir sığınak
ve hatalarımız ne kadar vahim olursa olsun
doğanın bunları düzelteceğini gösteren güçlü bir kanıt olmuş.
Canlılar dünyası ayakta kalacak.
Biz insanlar aynı beklentiye kapılamayız.
Buraya kadar geldik çünkü bizler yaşamış
en zeki yaratıklarız.
Ama devam etmek için
bize zekâdan fazlası gerekiyor.
Bize
bilgelik gerekiyor.
İnsanlar ve dünyadaki diğer türler arasında bir sürü fark var
ama bir tek bize mahsus olanı şu, bizler geleceği hayal edebiliyoruz.
Ben ve belki siz de uzun zaman o geleceği kötü gördük
ama artık durumun o kadar vahim olmadığı ortaya çıkıyor.
Hatamızı telafi etmek, gelişim yolculuğumuzu tamamlamak,
etkimizi yönetmek ve yeniden doğa ile uyumlu bir tür hâline gelmek için
elimizde fırsat var.
Bize tek gereken şey bunu yapma iradesi.
Artık kendimiz için mükemmel bir ev yaratıp miras aldığımız
zengin, sağlıklı ve harika dünyayı yeniden kurma fırsatımız var.
Bunu bir hayal edin.
BU FİLM DAVID ATTENBOROUGH'NUN ŞAHİTLİK İFADESİDİR
BAŞKA KİMİN SEYRETMESİ LAZIM?
Alt yazı çevirmeni: Mahir Yıldız