Tumigil ang ulan.
HANGO SA TOTOONG BUHAY...
Nasasabik na talaga ang 40,000 tao sa Wembley.
Ligtas na sabihing sinusuportahan nila si Henry Cooper.
Dilat na dilat ang mata ni Cooper! Nakakagulat na sugat ito.
Kailangan na niyang tapusin ang laban!
'Di ito gusto ni Clay. Tinatanong niya referee,
pero 'di siya pinapansin.
-Narito ako! -Tara!
Alam ni Cooper, sinusubukan niya ang kaliwa--
Ayun siya! 'Di niya tinamaan si Clay!
Taas kamay siyang lumapit sa sulok niya.
Inaasar siya ng mga tao!
Diyos ko, Cooper.
-Umuwi ka na! -Biro ba ito sa'yo?
Ano'ng ginawa ko?
Wala! Iyan ang problema. May plano tayo.
Plano? Angie, tingnan mo siya!
Ginugulpi ko ang kumag na iyon!
Talaga naman. Laban pa, bata.
-Pwede bang tapusin mo na siya? -Ayaw kong lumapit sa kanya!
Kapag nalagyan ng dugo ang suot ko, mahihirapan si nanay.
Walang may pakialam sa dugo--
-Swerte ang mga ito! -Ipinaglalaba ka pa ng nanay mo?
Manahimik ka.
Manahimik nga kayo? Ito.
Tatlong round na, tila dehado si Henry.
Dehado talaga.
Mas maganda ang inasahan ng mga taong ito
mula kay Cooper laban kay Cassius Clay.
Sabi nila na mas tanyag ang kalokohan ni Louisville Lip kaysa sa husay niya.
Duda akong sang-ayon diyan si Cooper.
Sana lang ay patumbahin na siya ni Clay.
Tila minaliit nating lahat si Clay. Baka kasing husay siya ng sinasabi niya.
-Tapusin mo na siya! -Kapag handa na ako.
-Tara na, Cooper. -Laban!
May pupuntahan ka ba?
-Bigyan mo ng jab! -Iyan!
-Laban! -Tapusin na!
Tapusin mo na ngayon, Cassius.
Iyan. Ganyan nga.
-Walang hawakan! -Kaya mo iyan!
Huwag kang pumirmi, galaw!
-Balik! -Galaw, Cassius!
-Tara na! -Nang-aasar si Clay.
Iyan na! Iya na nga.
Sayaw tayo...
-'Di ito gusto ng mga tao. -Huwag.
-Itaas ang mga kamay! -Ano'ng ginagawa niya?
Hindi ko alam.
Huwag mo siyang maliitin!
-Sa ring lang ang tingin! -Si Elizabeth Taylor?
Itaas ang mga kamay!
Hindi!
Iyan ang katapusan ng round 4.
-Tinamaan siya bago matapos... -Tayo!
Ang swerte! Tayo na!
Tayo! Ayos ka lang! Tara na!
Sumobra si Clay at 'di pa rin niya alam kung nasaan siya!
Hilo pa rin siya! Clay...
Nais kong isipin mo ang isang lalaking 25 taon nang
dumarating sa trabaho kada alas-9 ng umaga.
Maaasahan talaga siya.
Isang umaga, matapos ang 25 taong pagpasok ng alas-9,
hindi lang siya huli, mukha pa siyang may problema.
May bukol sa ulo, black eyes, duguan ang ilong at labi,
punit at magulo ang damit...
"Ano'ng nangyari?" sabi ng boss niya.
Sagot niya, "Nalaglag ako sa hagdan,
"muntik na akong mamatay."
Sabi ng boss niya, "Isang oras kang nalaglag?"
Jules, tulungan mo kami.
May mga batas ang Copa.
May puwesto ang mga miyembro ng banda!
Hindi pa handa si Cliff. Wala siyang mauupuan!
-Kung mang-aawit talaga... -Totoo nga!
...hindi niya kailangan ng gitarista.
Numero uno sa Amerika ang kanta ng bata ko.
Hindi pa siya sikat dito.
Hindi ko siya dapat kinuha. Si Mark Wilson na lang sana.
Sino? Ang salamangkero?
Ang mula sa The Magical Land of Allakazam?
Gustung-gusto ko iyon!
Kilala siya kahit ng mukhang tangang iyan.
Tang ina mo!
Kahanga-hanga kayo.
-Maraming salamat at magandang gabi. -Sabihan ko ba si Myron na mag-encore?
Siya ang ipinunta ng mga taong ito.
-Palakpakan si Myron... -Sam?
Si Myron Cohen.
-Okey, sige. -Sige.
-Ang susunod... -Huwag mo akong gaguhin.
...may binata tayo na unang beses pa lang sa Copacabana.
Kilala ninyo siya sa kantang, "You Send Me."
Palakpakan natin si Sam Cooke!
Masaya ako na nasa Copacabana!
Kumusta kayong lahat?
Noong nagsisimula pa lang ako sa pagkanta...
Makikiraan.
Bago ko ginustong maging mang-aawit,
pangarap ko nang kumanta sa Copa,
kaya salamat na narito kayo sa katuparan ng pangarap ko.
Sisimulan ko ang gabing ito
sa isang kantang baka alam ninyo. Simula na?
Hindi.
Ano'ng oras na?
Mas gusto ko noong kinanta ito ni Debbie Reynolds.
Tara na.
Pumalpak ka ngayong gabi, Sam.
Kumita ka na ba nang malaki sa pagkanta?
-Sam, huwag-- -Nagawa ko na.
Hanggang magawa mo iyon, manahimik ka!
Hindi siya mali.
Nagkalat ka.
Oo.
Dapat ang sikat niyang kanta ang kanyang kinanta.
Alam ko.
Kailangan mo ng tulong?
Narito ako para kausapin si G. Carlton.
-Sabihin mong si Jim Brown-- -Jim Brown?
Mula sa NFL?
Lolo! Narito si Jim Brown mula sa NFL
at hinahanap ka niya!
Grabe.
Tingnan mo kung sino ang bumisita?
James Nathaniel Brown.
Kumusta, G. Carlton?
Huwag mo akong "kumustahin!" Halika rito!
Maupo ka.
Gusto mo ba ng maiinom? Lemonada?
-Kahit ano. Salamat. -Ikaw bahala.
Ako, gusto ko.
Ikuha mo kami ng lemonade, pwede?
-Opo! -Baka magbago ang isip mo.
-Kailan ka nakabalik? -Kagabi lang.
At nangamusta ka.
Ang bait mo talaga.
Sabi ni tiya gusto mo araw akong makita.
Maaga akong magising kaya bumisita ako.
Daig ng maagap ang masipag.
Alam mo na iyon.
Marami ka nang naabot dahil sa pagiging maagap mo.
Parang ganoon na nga.
Walang nakakatakbo nang 1,860 yarda
na mapagkumbabang tulad mo.
Sa totoo lang, 1,863 iyon.
Iyan ang sinasabi ko.
Tatagal ang rekord na iyan.
Ayos lang kahit walang rekord
kung nanalo kami sa Packers.
Malilimutan bukas ang panalo ng Packers
ng sinumang hindi nakatira sa Goose Bay.
Pang magpakailanman ang rekord mo.
Sana makuha ko ang rekord at panalo sa susunod.
Sana nga, anak.
Jimmy, gusto kong ipaalam sa iyo,
kung may maitutulong ako sa iyo, magsabi ka lang.
Ang bait po ninyo.
Matagal nang malapit ang pamilya natin.
Bago pa lang ang isla ay nagtutulungan na tayo.
Gusto kong sabihin sa iyo
na habang buhay ako, hindi iyon magbabago.
Magiging masaya ang tiya ko
sa sinabi mo, G. Carlton.
Hindi lahat ng narito ay sumusuporta.
Mga utak-talangka.
Kalimutan mo sila!
Para sa akin, malaking karangalan ka hindi lang sa komunidad na ito,
pero sa buong estado ng Georgia.
Mas ipinagmamalaki ko ngayon
na sa St. Simons Island ako nakatira.
At parati kong sinasabi,
"Tagarito ang dakilang si Jim Brown."
Narito na.
-Dalawang lemonada. -Salamat, iha.
Salamat.
Paumanhin sa pang-aabala,
pero pwede mo bang ilipat ang aparador kung may oras ka?
Pasensya, nalimutan ko.
Nag-aayos kayo ng gamit?
Alam mo naman,
-tutulungan kita. -Maginoo ka talaga,
pero hindi kami nagpapapasok ng negro sa bahay.
Masaya akong makita ka.
Paghusayan mo pa.
Ipinagmamalaki ka namin.
Habang nakatameme ang mga pinuno ng lungsod,
state agency, liberal na puti, at matitinong Negro,
isang grupo ng mga Negro ang nasa kalsada,
mga simbahan, sport arena, at iba pang mga lugar
sa Estados Unidos
para mangaral ng ebanghelyo ng poot
na iimbestigahan ng gobyerno kapag mga puting taga-Timog ang nangaral.
Simula ngayon hanggang 1970,
si Elijah Muhammad, tagapagtatag at espirituwal na lider ng grupo,
ay pinahiwatig na sisimulan niya ang pagwasak sa mga puti.
Pero maririnig ninyong ipinakilala si Elijah Muhammad ni Malcolm X,
ang lider at ambasador ng mga Muslim sa New York at ng kilusang ito.
Sa simbahan, kinakanta namin dati,
ang "Good News, The Chariot Is Comin'."
-Iyon ba ay tama o mali? -Tama!
Pero kailangan nating tandaan
na ang mabuting balita sa iyo,
ay baka masamang balita sa iba.
At habang nakaupo ka rito ngayon,
alam na makikinig ka sa mabuting balita,
maaga mong matatanto,
na ang mabuting balita sa mga tupa,
baka masamang balita para sa lobo.
-Ang lahat ng narito ngayon... -Kanina pa kita hinihintay.
Alam ko.
Nagmadali ako.
Salamat at ligtas ka.
...matapang na Negro sa Amerika--
Nasaan ang mga bata?
Pinatulog ko na.
Hindi! Nangako ako sa kanilang kukumutan ko sila.
Patawad talaga.
Bukas, magagawa mo iyon.
Tama.
Bukas.
Nakausap mo ba siya?
Oo.
At?
Sinabi ni Louis X na kung iiwan ko
ang Nation of Islam, mag-isa lang ako.
-Tarantado siya! -Betty.
Sige na.
Huwag mong gisingin ang mga bata.
Kung hindi sa iyo, wala siya sa Nation.
-Pati na ang pagtakbo sa Boston temple! -Nagpapasalamat pa rin siya sa akin.
Sinabi mo sa kanya ang kalokohan ng Messenger?
Lahat ng mga kalihim, lahat ng mga bata?
Hindi iyon umepekto sa kanya?
Ang ginagalang na Elijah Muhammad...
-Huwag "Ginagalang." -...ang pain niya sa Nation.
Tulad ng ginawa niya sa akin at sa iba.
Nakumbinsing iwan ang Kristiyanismo,
tapos sasabihing umalis dahil iba si Cristo sa sinabi mo.
Pwedeng pumunta si Louis sa kadiring apartment
kung saan tinatago ni Elijah Muhammad ang mga batang babae
para makita niya ang patunay sa gawain niya!
Baka hindi pa handa si Louis X sa katotohanang iyon.
Baka wala pang handa rito.
Ano na'ng gagawin natin ngayon?
Ang Nation ang may-ari sa bahay,
sa kotse, sa lahat ng mayroon tayo.
-Kapag nalaman nila ang plano mo-- -Sana maisip ni Louis
ang pagkakaibigan namin.
-Hindi mo puwedeng asahan iyon. -Kailangan.
Hanggang sa may iba na akong plano.
Ano pa ang magagawa?
Mag-isa tayo kapag itutuloy natin ito.
Sa ngayon.
Pero...
May itinatago pa akong alas.
Ano?
MIAMI, FLORIDA PEBRERO 25, 1964
Ni hindi marunong lumangoy.
Malulunod ang batang iyan.
Umahon ka bago ka mamatay.
Tama siya. Kailangan mong maging seryoso sa labang ito.
Seryoso ako, Angie.
Pinanood mo ang pagsasanay ni Liston na sinabi ko?
Hindi na kailangan.
Parang perya ang pagsasanay ni Sonny Liston.
Mukha siyang oso na nakasakay sa maliit na biskleta.
Sumbrero na lang ang kulang. Hindi siya boksinegro, hayop siya.
Hayop siya na pipira-pirasuhin ka kung hindi ka seryoso.
Kapag nagkamali ka ulit sa kanya,
-tulog ka. -Tinalo ko si Cooper.
Nasagip ka ng bell. Tapos ka sana
kung hindi itinigil ang laban.
Panalo ako, Ferdie.
-Babalik ako. -Saan ka pupunta?
-Kukumustahin si Malcolm. -Ano ba iyan?
May iniisip ka ba?
Ipapaalala ko bang hindi masaya ang Louisville Group?
Bakit sila galit? Nagsasanay ako.
Sila ang nagbabayad para sa atin.
Gusto kong malaman mong kinukulit nila ako.
Ano'ng problema nila kay Malcolm?
Hindi mo alam kung bakit galit sila sa isang lalaking nagsasabing
demonyo silang lahat?
Iyon ang dahilan.
Sabi niya, "mga Demonyo."
Mabait si Malcolm sa iyo.
Pero naniniwala sila sa mga nasa TV.
Wala dapat silang pakialam sa mga kaibigan ko.
Pagsasanay ang gusto nilang bayaran,
hindi airfare ng isang taong galit sa mga puti.
Ano ang sabi ng mga investor?
-Na gawin mo ang-- -Gawin ko ang gusto ko, Angie.
Kung gusto kong isama ang kaibigan ko
para sa espirituwalidad ko, iyon ang gagawin ko.
Kung babawiin nilang ang pera, babayaran ko ito,
may interes pa, pagkatapos ng laban.
Paumanhin, babalik ako pagkatapos ng isang oras.
Ayos lang siya. Maniwala ka lang.
-Ang ganda ng tunog. -Hindi ba?
Puta!
Ano? Ang ganda ng tunog.
Kung kakantahin ko, pero hindi para kay L.C.
Hindi bagay sa kanya.
Tama ka. Mas ganito siya...
Halika rito At paamoy ng panty mo
-Jeproks ang kapatid mo. -Ikaw rin naman.
Sopistikado ako.
Hindi ko alam kung bakit pa ako kukuha ng mamahaling hotel
para sa dalagang katulad mo.
Hindi ko ginustong dito tayo sa Fontainebleau.
Masaya na ako sa Sir John kasama ni Cassius,
o sa Hampton House kasama ni Malcolm at ng iba pang negro.
Pero gusto ko rito.
Maganda rito.
At...
Masaya akong narito ako, Sam.
Kasama ka.
Matagal mo na akong hindi kinakantahan.
Alam ko.
Kumusta?
Kapatid na Sam?
Malcolm!
Kasama mo si Kapatid na Cassius?
Hindi. Baka nagsasanay pa. Bakit?
Akala ko bibisita siya bago pumunta sa Convention Center
para mag-usap kami sandali.
Sinubukan mo ba, Jim?
Oo, hindi ko pa rin siya nakita.
Kapag tumawag siya, sabihin mong hinahanap ko siya.
Salamat, Kapatid na Sam.
Kita tayo sa Convention Center.
-Oo naman. -Ayos.
Pumasok ka.
-Oo, Kapatid na Kareem? -May bisita ka.
Kapatid na Cassius.
Akala ko hindi ka darating.
Hindi ako lalaban nang walang garantiya.
Sige.
Salamat.
Handa ka na para mamaya?
Tatlong taon akong nagsanay para sa laban na ito.
-Handang-handa na ako. -Siguro...
hindi masamang pagkatapos na ng laban ka magsalita.
Bakit ko gagawin iyan?
Baka mas makapagtuon ka, Cash.
Ang kaharap mo sa ring ang tanging kalaban mo
at hindi ang lahat ng nanonood.
-Nanonood ka ng wrestling? -Hindi, hindi...
-ko masasabing nanonood ako. -Sabi na nga ba.
Si Gorgeous George ang paborito kong wrestler.
-Guwapo siya, ano? -Oo, para sa Europeo.
May blonde na buhok na swabeng-swabe.
-Gusto siguro siya ng mga tao. -Hindi.
Mayabang, maporma, at madaldal siya.
Kinakantyawan siya ng mga tao,
at kapag mas kinakantyaw siya, mas gumagaling siya.
Kontrabida siya?
Medyo.
Pero komplikado ang wrestling.
Bakit ginagaya mo ang isang taong kinaiinisan ng lahat?
Dahil ang lahat ng nasa area
ay nagbabayad ng 100 dolyar para makitang matalo si George.
Sa tingin ko, manalo o matalo,
-Panalo pa rin si George. -Baka mahilig lang talaga
-kayong mang-inis. -May pinagmanahan kami.
Sige.
May tiket ako para sa iyo sa ika-2 row,
-katabi si Sam. -Si Jimmy?
Magkokomentaryo siya,
pero huwag kang mag-alala, pagkatapos ng laban,
babalik tayo rito para magdiwang.
At ikaw...
May sasabihin ka pa?
Hindi ko nagawa. Ibig kong sabihin...
-Balak kong-- -Hindi. Ayos lang.
Iba-iba ang landas nating lahat.
-Salamat, Malcolm. -Sige.
Babalik na ako sa grupo ko.
Alas-10 ang laban.
-Huwag kang mahuli. -Hindi.
Sumaiyo nawa ang kapayapaan.
At sumaiyo rin...
Manatili ka sa labas.
Si Clay na nakapulang trunks na may red stripes, at mas matangkad,
ay gigil na gigil sa kampeon.
-Laban. -Sige.
Masaya akong narito. Mukhang maganda ang laban.
Iyan ang sinasabi ko.
-Pagurin mo, Cash! -Huwag tantanan!
Labas-pasok, Cassius.
Labas, labas-pasok, iyan. Iyan na.
-Iyan ang gusto mo. -Laban pa! Bugbog ka na!
Bigyan mo ng Liston punch!
-Oo! -Tungkol sa kanya,
magalaw siya, wala siyang katulad.
Sumasayaw at lumulutang. Laban pa!
Iyan na nga!
-Puruhan mo. -Mukhang ayos si Cash, nag-iinit na,
magaling ang galawa niya at--
Mag-ingat sa suntok na iyon.
Halika!
Naipit ni Liston si Clay sa mga tali.
Umalis ka sa tali, Cash!
Bantayan mo! Iyan na nga!
Huwag mong tantanan!
Pumapangit ka na, Sonny!
Pagurin mo siya, Cash!
-Sa iyo na! -Sige na, Cash!
Galingan mo! Galaw!
Iyan na. Kita mo?
Matalino siyang lumaban.
Ayos. Diyan ka lang.
Ipagpatuloy mo ang jab.
Sige? Ituloy mo lang ang plano.
Tubig.
Mukhang ayos ka.
Kontrolado mo siya. Tapusin mo na, iuwi mo na ang kampeonato, ha?
Huwag mong tantanan. Ampangit ng galaw niya.
Yari na siya sa iyo.
Pangit siya. Lalo kapag malapit ka.
Pangit talaga.
Tapusin mo na siya.
Sumuko ka na, Sonny.
Pasuko ka na.
Suko na!
Suka na. Iyan.
Ganyan nga, Sonny!
Sumuko ka na!
Ikaw ang kampeon!
Ako ang pinakadakila!
Ako ang hari ng mundo!
Sinabi ko na!
Pinakitaan ko sila!
-Pinakitaan mo sila! -Pinakitaan ko sila!
Ako ang pinakadakila! Ako ang hari ng mundo!
Ang pogi ko!
Si Sam Cooke iyan!
Ang pinakamahusay na rock and roll singer!
Si Sam Cooke iyan! Ang pogi niya! Ang pogi namin!
-Si Sam Cooke iyan! -Ang husay mo!
Sa amin na ang mundo!
-Kita tayo sa Hampton House! -Masakit daw ang braso niya.
Simple lang! Alis! Tumabi ka!
Malcolm!
Pinakitaan ko sila!
Manahimik kayo!
Naaalala kita! Pinili mo siya!
Pinakitaan kita! Naaalala kita!
Dito ba ang pagdiriwang?
G. Cooke.
Ako si Brother Kareem.
Sinabihan kami ni Brother Minister na papasukin ka kung maaga ka.
-Ako ang una? -Tama ka.
Sobrang bilis kasi ang kotse ko.
Dito po tayo.
Sobrang pangit nito.
Giliw ko...
Oo.
Aminin natin, magaling siyang kumanta.
Kung mahilig ka sa ganyan.
Tama.
-Ang bilis! -Matulin!
Hindi ko nakita ang tama mo sa kanya.
Ang alam ko lang...
Na nakita niya ang kanyang sarili at natakot siya.
Iyon ba ang nagyari?
-Mahusay ka, Cash. -Grabe ang gabing ito!
Naku.
Naubusan siya ng gas, wala pa namang gasolinahan.
Sinasabi ko sa iyo, ito na ang simula.
-Sumuko bago ang ikapito. -Simula pa lang.
-Saan tayo pupunta?
-Ano'ng gagawin natin? Gabi nino ito? -Saan si Sam?
-Sino ang kampeon? -Malcolm, mauna ka.
-Kilala mo ang kampeon. -Akala ko ako ang kampeon.
Sabi ko na sa kanila!
-Tinapos mo siya sa ika-anim. -Sabi ko, "El Negro campeón..."
Dumating na ang kaibigan mo.
-Sa tingin ko. Kakaiba ang kotse niya. -Hari ng Miami!
-Sige. -Oo.
Pinapasok na namin siya sa silid mo.
Maraming salamat.
-May kailangan pa ba kayo? -Ayos na kami.
-Dakila ang Diyos. -Talaga naman.
Bakit ang tagal ninyo?
Sumunod kasi kami sa batas-trapiko.
Sabi nang sumabay sa amin e!
At iwan sa paradahan ang kotse ko? Hinatid ko pa si Barbara.
Malungkot ka ba, Sam? Dahil mag-isa ka rito?
Hindi ko kayo kailangan para maging masaya.
Naisip naming inunahan mo na kami sa mga dalagita rito.
-Hindi ka ba pagod? -Pagod? Masigla pa ako!
-Bago pa man ang una kong suntok. -Ayos.
Naisip mo bang ilalaban nila si Willie Pastrano?
Pareho raw kayong dalawa lumaban.
Katulad ko? Baliw ka ba?
Parang sumasayaw makipaglaban si Willie Pastrano, 'di ba?
Kung sumasayaw siya, ako ang musika.
Tanungin mo si Sonny.
-Tama ka. -210.5 pounds ako ng kaastigan.
Nang tinimbang ako, mali nang kalahating pound ang timbang ko.
Ano?
Kalahating pound ito ng kakayahang iginawad ng Diyos mula sa kaitaasan!
Gagong ito.
Nasa isang sulok ng ring si Joe Louis,
nasa kabila si Rocky Marciano.
Sa gitna ng ika-anim, sa gilid ng paningin ko,
nakita ko silang nagkatinginan at tinanong sa sarili,
"Bakit 'di natin iyon magawa noong bata pa tayo?"
Seryoso ako!
Kung 'di pabor sa akin ang Diyos, wala siyang pinapaboran!
Lalo na si Sonny.
Alam ninyong 'di banal si Sonny. Ano ang sinasabi ng iba?
Ang parusa sa pag-iwas sa landas ng katuwiran
ay ang maglakad sa ibang landas nang mag-isa.
Oo, si Cassius Marcellus Clay
ang bagong heavyweight na kampeon ng mundo!
-Oo, siya nga! -At hindi man lang ako nasaktan...
Diyos ko.
-Cash? -Ano'ng problema?
-Ano? -Cash, ano...
Bakit sobrang guwapo ko?
At 22-taong gulang pa lang ako.
Hindi ako dapat ganito kagaling.
Sinakop ni Alexander the Great ang buong mundo noong 30 siya.
Sinakop ko ang mundo ng boksing sa edad na 22
nang hindi man lang nasasaktan.
-Tama iyan. -Iyan na naman siya.
-Isipin mo. -Ayos!
Saan at kailan magaganap ang party na ito?
Magandang tanong. Ano'ng plano?
Akala ko magandang pagkakataon ito para sa'tin
na isipin ang nangyari ngayong gabi. Tulad ng sabi ng kapatid mo,
hindi maikakaila na kapalaran ito.
Ibig mong sabihin, walang nang ibang darating?
Tiyak akong walang mawawala sa iyo.
Pero ako...
-Gusto ko ng mga babae. -Ayos lang iyon.
-Magiging ayos ka lang. -Malcolm,
Hindi ko ipinagpalit ang Fontainebleau...
Sa Fontainebleau?
Ang Fontainebleau sa Miami Beach?
Pumasok ka lang at kumuha ng kwarto?
Relaks lang, Malcolm.
Si Allen ang nag-book ng kwarto.
Si Allen Klein, iyong puti.
-Trabaho niya iyon. -Trabaho niya?
Ang sabihin sa mga puti--
-Na gawin ang gusto ko. -Pwede ba kayong tumahimik sandali?
Narinig mo bang masakit ang mga itlog ni Jim?
Sige.
May pagkain ba habang nag-iisip tayo?
Mayroon.
Hindi porke't aktibista ako ay hindi na ako nagsasaya.
Ano'ng ginawa ko?
Sorbetes.
May beer ba?
Pangit na tanong. Chips na lang.
May chips ba?
Pwede akong magpakuha sa iba.
-Ano'ng flavor niyan? -May vanilla tayo, Jimmy...
-at vanilla. -Puta.
Kakatwa, ano?
Noong huli kong tiningnan, Sam, gusto mo ang vanilla.
Sige. Tama iyon.
Pwede ba tayong magpunta sa isang lugar na masaya?
Ipinagdiriwang ng Miami ang panalo ni Cassius.
Akala nila si Sonny ang makakasama nila ngayong gabi.
Oo, at tila pangit na ideya iyon,
sa unang gabi na kampeon ka,
na sayangin ang basbas na iyon.
Basbas? Basbas nino?
Basbas ng press,
na sinuportahan ang gagong iyon,
umaasang ilagay sa lugar ang kapatid natin? Nababaliw ka.
At bukod pa, bahagi ng dahilan
na narito tayo
ang opisyal na pagbabago ni Cassius.
-Malcolm! -Pagbabago?
-Saan? -Sasabihin na ba natin, Cassius?
Kung gusto mong sabihin sa kanila, Malcolm.
Sandali lang.
Sasabihin mo ang iniisip kong sasabihin mo.
Matagal ko nang pinag-iisipan,
opisyal na akong sasanib sa Nation of Islam.
Cassius...
-tiyak ka bang ayos iyan? -Bakit hindi?
Baka galitin ng gimik mong mag-Muslim ang mga puti.
-Hindi ito gimik. -Atin-atin lang.
Naging kampeon siya sa sarili niya.
-Bahala ang mga kumag! -Hindi natin pwedeng sabihin
-na demonyo ang mga puti. -Bakit hindi?
Wala nang makakapigil sa atin ngayon
mula sa pagsasalita.
Hindi nanahamik si Jimmy ni isang araw sa career niya.
Hindi ka nagsisinungaling.
Sang-ayon ka sa kanya?
Palaging ako ang pinag-iinitan, ano?
Pero basta't nananalo ako, walang magagawa ang mga racist.
-Tama iyon. -Kung magandang ideya iyan,
-bakit 'di ka rin mag-Muslim? -Puta.
Natikman mo na ba ang pork chop ng lola ko?
At gusto ko ang mga puting babae.
Mauunawaan mo rin kalaunan, Jimmy.
Hindi ko kailangan, dahil kasama kita. Nadadamay ako, ano?
Marami ka nang magandang damit.
Naisip mo bang mag-bow tie?
Hindi ako magbibihis na parang "Sundalo ni Allah."
-Hindi, nakita ko na. -Talaga?
Ang mga litratong magpapraktis ka, na pormang-porma?
Mukha kang magiting na mandirigmang Muslim.
-Alam ko. -Hindi nagsisinungaling ang mga litrato...
Ano'ng problema, Malcolm?
Naalala kong naiwan ko ang aking bagong camera sa kotse.
-Kukunin ko lang. -Ngayon na?
Bago lang sa'kin iyon.
Huwag kang mag-alala.
Makikita ng mga gwardya kung may lalapit sa kotse mo.
Ayos lang ba ang lahat?
Oo, may kukunin ako sa kotse.
Sasamahan kita.
-Bantayan mo ang pinto. -Opo.
Ano'ng problema?
Hindi ba ligtas ang gamit mo sa komunidad ng mga itim?
Grabe ang kaibigan mo.
Ang pag-aaliw sa mga puti sa South
ay talagang magpapagrabe sa sinumang itim.
Lumalaban ako.
Ano ka, dambuhalang sanggol?
Hindi ko mapigilan. Puno ako ng enerhiya.
Masaya ang simula ng party na ito.
Alam kong hindi tayo mananatili rito nang buong gabi.
Wala nang ibang gustong mag-party.
Bukas magdamag ang kainan sa ibaba!
Pwede tayong magsaya roon kung papayag si Malcolm.
-Tinutulungan niya ako. -Malaki na siya.
-Hindi niya sasaktan si Malcolm. -Kaya niya dapat ang mga puna,
dahil puna siya nang puna sa ibang mga tao.
-Bakit nakakasuya ka? -Dahil kasuya-suya ako,
-at hindi ako magbabago. -Magbago ka!
Kayong dalawa.
Gusto mo ng sorbetes?
-Ayos ka lang? -Oo, kapatid.
Tatawag ako habang nasa baba ako.
Hindi gumagana ang telepono sa kwarto mo?
Gusto kong tahimik kapag kausap ko ang aking asawa.
Ayoko namang palabasin ang iba. Babalik ako.
-Ang tanging magpapaganda nito... -Ano?
Ang baon ni Sam.
Putang ina ninyo.
-Sige na. Nasaan na? -Ayoko!
Tingnan ang lalagyan ng gitara.
Para sa ano?
Hanapin mo lang.
-Hindi mo mahahanap. -Pusta, makikita niya.
Pusta ko ang mumurahing lilang damit na iyan.
Huwag ninyong ubusin.
Attallah?
Kumusta, Daddy?
Mahal!
Bakit gising pa kayo?
-Ginising mo ako. -Patawad.
Hindi ko gustong gisingin ka,
pero masaya akong sumagot ka, may ibibigay ako sa'yo.
Gusto mo na ngayon?
Sige.
Gusto kong bumaba ka sa upuan.
Gusto kong tumalon ka pasulong nang tatlong beses.
Tumingin ka sa kaliwa.
-Ano'ng nasa harapan mo ngayon? -Mga libro.
Tama, mga libro.
Gusto kong kunin mo ang isa sa mga libro.
Alin dito?
-Ang paborito mong numero. -Isa. Dalawa.
Tatlo. Apat. Lima. Anim.
Iyan na.
Ngayon, buksan mo.
Tingnan mo ang loob.
Nakikita mo ba ito?
MISS KO NA KAYO!
Salamat, Daddy.
Maging mabait ka at basahan mo ang mga kapatid mo.
-Sige po. -Oras na para matulog ka.
-Si Daddy po. -Alam ko, mahal.
Pero oras na para matulog.
Pwede ko po ba siyang kausapin nang ilan pang minuto?
Sige.
Nasaan ka?
Sino ito?
May kailangan pa ba kayo?
Wala na. Ayos na kami.
Mabuti.
Pwede ba akong magpapirma sa iyo?
Siyempre naman. Halika.
Huwag kang magpapahuli sa superior office mo, ha?
Opo. Mahigpit si Kapatid na Kareem.
Seryoso siya sa pagdidisiplina.
'Di ako naging fan ng disiplina ni minsan!
Huwag mong gaguhin ang batang iyan.
-Bigyan mo siya ng pirma. -Ayos!
Sa totoo, mas matanda ko sa iyo.
Marami na akong nagawa, nalilimutan ko minsan.
Alam mong si Jim Brown ang pinakamalakas sa buong mundo?
Oo, taga-Toledo ako.
Ilang taon ko nang pinapanood si G. Brown.
-Muntik na akong makapunta sa isa. -Talaga?
Ayos!
Wala akong pera.
G. Cooke... Kung ayos lang sa iyo?
Oo naman, Kapatid.
Hoy! Jamaal.
Ano?
-Pwedeng magtanong? -Oo naman.
Gusto mo ang pagiging Muslim?
Mas ayos kaysa mandurukot sa Toledo!
Alam kong tama iyan.
Ibig kong sabihin...
Mahirap bang talikuran ang mga bagay-bagay?
Oo, sa palagay ko.
Mahilig ako dating mag-Champale paminsan-minsan.
-Nami-miss ko ang pork chop ng lola ko. -Kita mo?
At mahirap. Ang iskedyul.
-Oo. -Hindi naman yata.
Ano'ng ibig mong sabihin?
Hindi ka naman mamimigay ng mga polyeto.
Tama ka nga siguro.
May pinagsisisihan ka ba?
Pinagsisisihan? Ako...
Alam mo na, sa pagsanib sa mga Muslim.
Oo.
Sa tingin ko, mayroon.
Talaga?
Na hindi ako sumanib noong mas bata ako.
Hinahabol ako ng isang batang Rollo ang pangalan kapag uuwi ako mula eskwela.
Kaya ako tumigil sa pag-aaral.
Kung mas maaga akong sumanib,
napigilan ko iyon siguro at ginulpi si Rollo.
-Alam mo'ng sinasabi ko? -Di mo kailangan ng relihiyon.
-Sumali ka lang sa gang. -Ano'ng pagkakaiba?
Mauuna na ako bago bumalik sa Kapatid na Kareem.
Ipinagmamalaki ka namin.
-Salamat, Kapatid. -Sige.
Uminom ka habang kaya mo pa.
Puta!
Betty?
Malcolm?
-Ginawa niya. -Nabalitaan ko nga.
Purihin si Allah!
Betty, umiiyak ka ba?
Masaya lang ako.
Ako rin.
At kung siya ay--
Iaanunsyo niya bukas ng umaga na Muslim na siya.
Sa tingin mo, susunod siya sa plano mo?
Masyado pang maaga.
Maganda ang pakiramdam ko.
O, Malcolm.
Ikaw lang ang naniwala sa kanya.
Dapat lang na pagpalain kayo ni Cassius sa paraang ito,
na gawin ninyo itong dalawa.
Naniniwala ako sa kanya, Betty.
Naniniwala rin siya sa iyo.
Tulad ng dapat niyang gawin.
Uy, Cash.
-May sasabihin ako, pwede? -Oo naman.
May ginawa akong sine.
-Pinroduce mo? -Hindi. Ako ang bida.
Ayos iyon, Jim, pero hindi ka artista.
Iyon ang sabi ko sa nag-cast sa'kin.
-Isinama pa rin ako sa Western niya. -Western?
Oo.
Sino ka sa pelikula?
Buffalo Soldier ako.
Nasa isang special unit ako.
Tinutugis namin ang isang heneral.
-Pinoprotektahan siya ng mga Apache. -Puta.
-Parang astig iyon. -Oo.
-Bida ka? -Isa sa kanila.
Pero namatay ang karakter ko sa kalagitnaan...
-Ano? -Ganoon talaga.
Naisip ko dapat na noong sinabi mong, "itim na action hero,"
ang susunod na sasabihin mo ay "na namatay."
Ayos lang naman.
Baka may hinaharap ako roon.
Ang isinasakripisyong Negro sa ilang Western
ay hindi katulad ng pagiging nasa NFL.
Pero magkano ang bayad sa iyo?
Tatlumpu't pitong libong dolyar.
Puta!
-Ayos iyon. -Mas madali rin.
Pero ang gusto lang nila sa iyo
ay dahil alam ng mga tao na football player ka.
Kailangan mong maglaro, tulad ko na kailangang magboksing.
Mga gladiator lang tayo, Cash,
at nakaupo sa trono ang pinuno natin,
nagugustuhan o hindi ang ginagawa natin.
Hindi ko gustong pamunuan ako, sige?
Hindi natin ito kayang gawin habambuhay.
Makinig ka sa sarili mo.
Gusto kong tumakbo, sumayaw, at lumaban hangga't tumanda ako.
Ayos lang ba ang lahat sa bahay?
Mababait ang mga babae?
Sinusubukan nila.
Malcolm?
O?
-Ayos lang ba ang lahat? -Oo.
Oo, ayos ang lahat.
-Magandang gabi. -Kumusta?
Nagtataka ako kung bakit antagal mo.
Kinumusta ko si Betty.
Hindi mo ba kukumustahin si Barbara?
Hindi, pabalik na siya sa Los Angeles.
Sana hindi kita inilayo sa kanya.
Hindi.
-Ano'ng tinitingnan mo? -Bumalik na tayo sa hotel.
Narito na sila.
Antalas siguro ng pandinig mo.
Ako si Jim Brown.
Huwag mo lang banggitin ang tungkol sa pagpepelikula.
Bakit ikinakahiya mo iyon?
-Hindi mahaga. -Basta't huwag mo lang banggitin.
Mananahimik ako.
-Salamat. -Kapatid na Malcolm.
At ano'ng gagawin ninyong mga gwapo, mayaman...
Kapatid na Malcolm.
-May maitutulong ba ako? -Wala. Ayos lang kami.
Alam mo kung nasaan ako.
-Dakila ang Diyos. -Oo, totoo iyon.
-Ano'ng mayroon sa kanya? -May sumusunod daw sa kanya.
'Di ninyo nakita ang dalawang puti sa kabilang kalsada?
Alam kong minamanmanan tayo.
Paano kung ako? Sikat ako!
Hindi lang ikaw ang habol nila, Malcolm.
Matagal na akong sinusundan ng mga tao ni Hoover,
alam nila kung saan ako pupunta.
Kita mo na kung hindi ka nag-eehersisyo? Mabubuwang ka.
Sa totoo pa nga,
baka kaunting ehersisyo ang kailangan natin.
-Maglakad-lakad tayo? -Seryoso ka?
Seryoso ako.
Alam kong minamanmanan ako, Sam.
Panira sa diskarte ko ang pagkabalisa mo.
'Di ibig sabihin na walang insekto ay wala na sila.
Kaya ako narito.
Bakit hindi mo gayahin si Bing Crosby,
at magtuon sa positibo?
Tingnan mo ito.
Pusta, para sa akin iyan!
Maganda, hindi ba?
Totoong nakakapagpakalma.
Mas malamig ang hangin dito.
Malayo sa pakikialam ng mga taga-gobyerno.
Magagawa natin ang lahat, Sam.
Lumala pa simula nang magtalo kami ni G. Muhammad.
Nang makipagkita ako sa isang manunulat sa New York, sinusundan ako ng 2 lalaki.
Tiyak akong sila rin iyon!
Akala ko wala kang tiwala sa kanila.
Siya ay kapatid at mahalaga ang pagpupulong.
Naisip kong ipasulat ang kwento ng buhay ko,
gamit ang salita ko, hangga't kaya pa.
Ano'ng sinasabi mo?
Jimmy, may...
May kakaiba akong nadarama.
-Galit? -Pagkabalisa?
Halumigmig?
Panganib.
Kutob.
Kamatayan.
Titigil na si Jim sa football para mag-artista.
-Ano? -Patawad. Kailangan nating sumaya.
Makinig ka sa akin, pare.
Hindi ako titigil sa football, okey?
Tinitingnan ko lang ang gagawin ko kapag tapos na ito.
Magandang ideya iyan. Magpatuloy ka, Jim!
Paraiso ang LA. Magagawa natin ang lahat ng gusto natin.
-'Di ka pwede sa Beverly Hills. -'Di kailangan.
May Beverly Hills para sa mga itim. Mas maganda ang tanawin.
Baldwin Hills!
Nasa burol, kita ang lungsod,
ang mga bundok. Mas maganda kaysa Harlem.
Mas maganda kaysa Overtown. Walang tenement, slumlord.
Puro sinag-araw, pool at baybayin.
Walang Green Book na magsasabi ng pwede mong puntahan.
Ang tanging kulay na mahalaga sa Cali ay berde.
Mukhang akit na akit ka.
Ako ang nang-aakit!
Mag-ingat ka rito. Aaliwin ka lang niya.
Ang mga sakuna lang sa Hollywood ay iyong mapapanood mo sa sine.
Magtiwala kayo sa akin, iyon ang hinaharap.
Dapat nasa sine rin ako!
Gwapo ako kaya dapat naroon ako.
-Iyan na nga. -At ikaw rin, Malcolm.
-Talaga? -Pwede kang direktor namin!
-Ipakita mo sa amin ang kamera. -Sige na.
Ito...
-magandang kamera. -Ayos.
-Binili ni Betty. Rolleiflex ito-- -Ayos!
-Ang kamera-- -Isa pa!
Sam, pakiusap!
Nababaliw ka ba? Ibigay mo ang kamera.
Nabubuwang ka na ba?
-Alam mo kung magkano ito? -Nagalit natin siya.
Si Malcolm ang nagbigay ng mabisang talumpati!
Tama iyan.
Mas may reputasyon ako kaysa sa inyong tatlo.
Pare ko.
Hindi tumatagal ang reputasyon.
Gasgas na salitang 1940 na ginagamit mo.
Hindi astig, kumpadre.
Ipakita mo sa amin ang kamera.
Sige, pero huwag kayong makulit.
Sige.
Diyos ko!
"Nababaliw."
-"Nababaliw." -Kumukuha siya ng litrato.
Sandali lang. Maghintay.
Guwapo, pare.
Rolleiflex 3.5 ito.
Isang twin-lens reflex kamera galing Germany.
Napakahusay ng pagkakagawa. May pop-out na viewfinder.
-Mukhang mabigat. -Hindi, Jimmy, obra maestra ito.
Oo.
May Nikon na ako para sa mabilisang pagkuha ng litrato.
Kapag tumatakas ka sa feds?
Oo. O nakasakay sa camel.
Papunta saan?
Sa Mecca.
Pupunta ka sa Saudi Arabia?
Oo. Dapat pumunta roon ang lahat ng Muslim kahit isang beses sa buong buhay nila.
Dahil wala akong talumpati ngayon,
magandang oras ito para gawin iyon.
Baka mamasyal din ako nang kaunti.
Astig sigurong makita ang Great Pyramid.
Ayos nga iyon!
Talaga.
Kung kaya ng iskedyul mo, samahan mo ako.
-Isama mo ako! -Talaga?
Sasama ako! Maraming magandang Aprikana.
Tara, Jim, alam kong gusto mo iyon.
Lalo na ang mga babae.
May isa pa akong pelikula.
Wala akong oras dahil doon at sa training.
Pag-isipan mo ring sumama, Sam.
Magandang paraan iyon para magpahinga sandali
-at mag-isip-isip tungkol sa buhay. -Hindi, abala rin ako.
Walang abala para hindi mag-isip-isip.
Sobrang abala ako.
At kailangan kong maghandang bumalik sa Copa.
Kailangan mong iwan at kalimutan ang Copa.
-Hindi naman masama roon. -Makinig ka, pare.
Oo, baka masama nga.
'Di ka pwedeng sumayaw at sumabay sa mga kumag na iyon.
Hindi ako marahil sumasayaw tulad nina Jackie o James Brown,
pero hindi iyon ang ibinebenta ko, tama?
Puhunan ko ang aking tinig, mga salita, imahen, mensahe.
Ang mensahe mo?
Sa Copa, sa mga puti mo ibebenta ang mensaheng iyan.
Hindi mahalaga. May kaluluwa sila, hindi ba?
Ang lahat ng kaluluwa ay maaaring maantig.
-Akala ko alam mo iyon. -Mali yata ang layunin mo
-na antigin ang kaluluwa ng mga puti? -Hindi!
Kapag nakuha ko sila dahil sa musika,
mauunawaan nila ang lahat. Hintayin mo lang.
Hindi palaging magkahiwalay ang mga pop chart
ng mga puti at itim.
Balang araw, isa na lang ang chart. Isang musika para sa lahat ng tao.
Ano'ng mensahe ang ipinararating mo kung magkaiba ang show mo
para sa mga puti at sa mga itim?
Nagtatanghal ka sa mga lugar na ang tanging mga itim na wala sa entablado
-ay ang nagse-serve ng pagkain. -Tingin mo, hindi ko alam?
Hindi ko mabilang kung ilang beses kong gustong manapak.
E di gamitin mo ang armas na mayroon ka. Ang tinig mo!
Mga itim, kapag nanindigan tayo.
Kapag nagsalita tayo.
Sam, na sa iyo marahil ang pinaka-epektibong paraan,
sa ating lahat, pero hindi mo ito ginagamit para tumulong sa laban.
Ano'ng hindi?
Ako ang may-ari ng mga kanta ko.
Bumuo ako ng label. Nagpo-produce ako ng ibang artists.
Hindi mo ba naiisip na ang ginagawa at sining ko
ay nagbibigay-inspirasyon sa mga tao
katulad ng pagpapagalit sa kanila sa podium?
Sandali, nalimutan ko. Iyon lang ang ginagawa mo!
-Marami akong ginagawa. -Talaga? Mahina ka sa sports.
-Hindi ako mahilig sa football. -'Di kumakanta.
Wala kang ibang kayang gawin.
May punto ka ba?
Katulad ka ng ibang mga tao.
-Nahuhumaling sa kasikatan. -Patapusin mo siya.
Sino sa atin ang hindi nabibilang?
-Hindi nabibilang? -Hindi nabibilang.
Sam, ang tanging narito na gusto ng mga puti,
-ay ikaw. -Tumigil na nga kayo.
Narito ka lang kapag may pangyayari, ano?
Dapat mas ginulpi ka pa ng tatay mo.
-Jimmy, gugulpihin kita! -Huwag. Pakawalan mo siya.
-Ayos lang ang lahat? -Ano'ng gusto mo?
-Huwag mo akong hawakan! -Hindi mo gagawin iyan.
Trabaho naming proteksyunan ang Minister.
Hindi ko kailangan ng proteksyon mo.
Ayos na ang lahat dito. Alis na.
Aalis ako kapag ako ay--
Mag-isip ka bago ka magsalita.
-Dakila ang Diyos. -Oo, mas dakila kaysa sa atin.
-Mga gago ang seguridad. -Oo, hindi ako ang kumuha sa kanila.
Ano'ng problema mo, Sam? Swabe ka dapat.
Mahirap maging swabe kapag narito ang magaspang na ito.
-Tapos na kayong mag-away? -Wala akong kaaway.
Si Malcolm talaga. Parating galit.
Galit?
Sabi mo "galit"?
Sa nangyayari sa paligid natin, dapat galit tayong lahat.
Pero alam ninyo, kayong mga Negrong burgis, masaya na kayo sa tira-tira ninyo
kaya hindi ninyo maunawaan ang pinaglalaban.
Sa tingin ninyo, ligtas si Cash dahil kampeon siya
laban sa mga demonyong nagpapahirap sa atin simula noon pa?
-Subukan lang nila. -At si Jimmy.
Si Jimmy ang pinakamahusay sa mundo.
Pero nagbibigay siya ng pera sa mga negosyo ng mga itim.
Sa tingin ninyo, ayos lang iyon sa mga puti?
Hindi ba siya minamanmanan ng FBI?
Mamalasin ako dahil sa iyo.
At iyon ang dahilan kung bakit
nakikipaglaban ang kilusan.
Dahil ipinaglalaban namin ang aming buhay.
At ano'ng mga salita ang naririnig namin mula sa iyo?
Mr. Soul.
O baka ang isang ito.
Ang lalim ng musika mo, Sam.
Gusto ko ang mga kantang iyon!
Ligtas, sagana, pinupuri ang sarili...
At karamihan dito ay mga bersyon ng mga himno sa simbahang kinalakhan mo.
Binago at binaluktot mo ang mga iyon para mapasaya ang mga puti.
Kalokohan ito.
Karamihan sa mga katrabaho ko ay mga gospel--
Alam mo kung magkano ang bigay ko sa simbahan?
Ilang beses ko nang narinig iyan?
Iyan ang dakilang kamalian ninyong "matatagumpay na Negro."
-Mali ang ginagawa ninyo... -Iyan na siya.
dahil sa pangakong magbibigay kayo kapag mayaman na.
Ng kakarampot o isang pagtangkilik.
-Malcolm, tama na. -Hindi, Jimmy.
At ang hindi mo maunawaan, Sam,
ay matagumpay ka,
pero sa karamihan ng tao,
na may sari-sariling nakakasirang pangarap, at 'di nagtagumpay,
napag-iwanan sila.
Ang mayroon lang sila ay isang pamana ng negatibidad.
Pero ayos lang, mabuti ang hangarin nila.
Malcolm, gusto mo ba ng sorbetes?
Hindi ka mamahalin ng mga taong ninanais mong mahalin ka.
Isa ka lang radyo para sa kanila.
Isang unggoy.
Ganoon ka. Isang unggoy na sumasayaw kapag may awiting tumutugtog.
Nagkakapersonalan na.
Baka makapanakit ako.
Cassius, sino ang mga taga-Inglatera
na kasama mo noong ilang mga araw ang nakakaraan?
-Beatles. -Oo, Ang The Beatles.
Sa buong oras mo sa pag-tour, Sam, pinapasaya ang anak ng mga bigot.
Sa huli, imported pa rin ang musika ng mga puti.
Sandali lang.
Nakakatawa ang The Beatles,
pero hindi sila si Sam Cooke.
Uso lang sila.
Kung hindi sila, may mauusong iba pa.
Ang punto, mahalaga ang oras na ito,
para sayangin ang mahusay at malikhaing isipin sa mga di mahalaga.
Mainit dito para isuot ang blazer na iyan,
kaya ano ang punto mo?
Ang punto ko, Kapatid na Sam, nag-iisa lang ang tinig ko sa labang ito.
Isa lang.
At si Cassius, isinusulong niya tayo gamit ang kanyang kamao at mga salita.
At isinusulong tayo ni Jimmy gamit ang kanyang katapangan at sigasig.
Ang punto ko, maaaring ikaw ang pinakamalakas na tinig sa lahat.
Ang ginagalang na Elias Muhammad-
Sandali lang.
Hindi ko tinatanong ang saloobin ni Elijah Muhammad.
Puro ka Elijah Muhammad.
Pero kapag sinabi ni Elija Muhammad na tumahimik ka,
tiyak na gagawin mo rin iyon.
Ang nangyayari sa pagitan ng Nation--
Pero sinusunod mo pa rin sila nang sabihin nilang i-recruit si Cassius
para maging kasapi ng isang bagay na hindi mo naman pinaniniwalaan.
Wala akong ipinapagawa kay Cassius! Siya ang lumapit sa akin.
May mga tanong siya.
Dalisay ang pagnanais niya para sa Islam, Sam.
Ang pagnanais ay...
ay medyo malalim na salita.
Wala kang tigil sa pagsasalita na nasasabik ka
-na manampalataya. -Totoo.
-Totoo naman. Pero... -Ano iyon?
Kung magiging tapat ako, sa palagay ko, ang pagiging Muslim
ay parang mas magandang ideya noon.
Bakit nagdadalawang-isip ka?
Ang taas na ng narating mo. Hindi ko maunawaan.
Hindi niya inaakalang mananalo siya ngayon, Malcolm.
-Cash? -Alam ko, siyempre.
Ako ang pinakamagaling...
Pinakamagaling sa kasaysayan. Pero--
-Sandali, Cash. -Ayos lang ako.
Medyo kinakabahan lang ako. Natural ito, 'hindi ba?
Malcolm!
Kilala ng isang hustler ang ibang hustler.
May itatanong ako sa iyo.
Paano makakatulong sa mga itim na iba ang paraan
ng pagpapatakbo nila ng negosyo kaysa sa iba?
Mas bobo kaysa sa iba?
Walang nagsasabing mali ang pagpapatakbo mo sa negosyo mo, Sam.
Para kasing sinabi mong wala akong alam tungkol sa British Invasion.
Namuhunan ako sa British Invasion.
May mga protégé ako, ang mga Valentino.
Ang limang magkakapatid na Womack.
Ang pinakabatang si Bobby ang sumulat ng "It's All Over Now."
Inirekord ng banda, napakahusay. Nasa mga R&B chart.
Naging numero 94 pa nga sa Hot 100 ng Billboard.
Tapos may tumawag mula sa Inglatera.
Gustong i-cover ng isang bandang Briton.
Ang Beatles?
-Hindi, ang Rolling Stones. -Tulad ng kanta ng Muddy Waters?
Sakto, pero sabi ni Bobby. "Hindi. Kanta namin iyon!"
Pero ako ang masusunod, at mas malawak ang pag-iisip ko.
Pinayagan ko ang Rolling Stones.
-Ginawa mo? -Oo.
Naging numero uno ang bersyon ng Rolling Stones.
Hindi sa R&B o pop charts.
Pero, siyempre, nang sumikat na ang bersyong iyon ng kanta.
Nalaos ang bersyon ni Bobby.
Lumagpak ito sa R&B charts. Nawala ito.
-Kaya, siyempre, nalungkot si Bobby. -Ganoon talaga.
Hayaan mong tapusin ko.
Anim na buwan siyang malungkot.
Pero pagkalipas ng anim na buwan, dumating ang unang tseke para sa royalty.
Dahil si Bobby ang sumulat, at kompanya ko ang may-ari ng kanta,
bawat dalaga na bibili ng single
ay nagdaragdag ng pera sa bulsa ko. Sa bulsa namin.
Sila ang nagto-tour, pero kami ang kumikita.
Sabi ni Bobby, "May gusto pa ba silang i-cover sa mga kanta ko?"
Alam ninyo kung sino ang mas malaking kumita kaysa
sa nagsulat ng kanta na blg. 94 sa Billboard Hot 100?
Ang sumulat sa numero unong kanta.
Alam ko na iyon. Ngayon, alam na rin ito ni Bobby.
Sabihin ninyong hindi iyan empowerment. Ayoko ng bahagi lang.
Buo ang gusto ko.
Binabati kita sa pagiging wais mo.
Pero hindi magkakasalungat ang lahat ng bagay.
Sa isip mo, ang pagpatay kay Kennedy
ay pagpatay sa isang puting diyablo.
Gusto ko si JFK. Umiyak ang nanay ko nang patayin siya.
Ang akin din.
Ano sa tingin mo ang nadama ko
nang sabihin ng kaibigan ko na "buti nga sa kanya"?
Hindi! Hindi ko sinabing, "Buti nga sa kanya."
Sabi mo ay kinarma siya.
May binibigyang-diin ako.
Iba ang sinabi mo.
Nakatira ang buong pamilya ko sa timog ng Chicago.
Hindi sa Harlem tulad mo. Ang mga itim na Muslim...
-Ang Nation of Muslim mo. -Sikat ang Nation of Islam sa Chicago.
Alam ko ang bahay ni Elijah Muhammad.
Iyon ang pinakamalaki. Katulad ng bahay ng mayor.
Nakapaghapunan na ako roon.
Kaya nakita mong buhay-hari siya.
Walang sinasabi tungkol sa tiwaling itim na aldermen na nagpapasugal,
nagtutulak ng droga, gumagawa ng lahat ng uri ng kalokohan,
habang tinutuligsa ang mga puting diyablo.
Mag-isip ka nga, Malcolm!
May sasabihin ako sa iyo.
Ito ba ang maglulutas sa krimen?
Masasabi mong oo.
Naisip ko ang kantang ito na narinig ko sa radyo noong isang araw.
Isang kantang nagpaalala sa akin tungkol sa iyo.
Sikat pala ito.
Gusto ko ang mga liriko nito.
Lalo na sa simula.
"Ilang kalsada ang tatahakin ng isang lalaki bago matawag na lalaki?"
Parang tinatanong kung gaano siya dapat parusahan
bago siya kilalaning tao?
Pag-iisipin ka talaga nito.
Alam ko ang "Blowin' in the Wind." Narinig ko nang lumabas ito.
-Hindi ka nagalit? -Bakit naman?
Hindi ba taga-Minnesota ang puting Bob Dylan na ito?
-Ano naman? -Ano...
Mas may sinasabi ang walang mapapalang puting taga-Minnesota na ito
tungkol sa paghihirap natin,
sa kilusan, kaysa sa anumang isinulat mo.
Hindi ako mahusay na negosyante na katulad mo,
pero dahil sinabi mong masama sa negosyo ang sobrang pagsasalita,
bakit mas mataas ang kantang ito sa pop charts kaysa sa anumang nagawa mo?
Bakit mas mataas ang kantang ito
sa opo charts
kaysa sa anumang inilabas mo?
-Hindi. -Sam!
-Tara na, Sam! -Bumalik ka, Sam.
Tang ina. Sige lang.
-Hindi iyan kinakailangan. -Kailangang-kailangan ito!
Magkakaibigan tayo!
Oo, kaibigan ko siya kaya ginigisng ko siya!
Hindi na puwedeng magwalang-bahala
ang sinuman, hindi ikaw, hindi ako,
hindi si Jimmy, hindi si Sam!
Literal na namamatay ang mga kalahi natin sa kalsada araw-araw.
Namamatay ang mga itim!
Araw-araw!
At kailangan na nating manindigan, Jimmy.
Sabi ng isang linya na
"Tatayo kang kasama namin o tatayo at manonood ka lang sa gilid."
At labis akong naniniwala sa potensyal niya.
Labis kaya hindi ko kayang wala siyang gawin!
Pupuntahan ko siya bago siya umalis.
Alam mo,
kakatwa sa akin
kung paano naging aktibista ang mas mapuputing tulad ninyo.
Ano'ng ibig mong sabihin?
Kasindilaw ka ng araw.
Kapag naiisip ko ang pinakamakomento at walang pakialam sa mangyayari,
palagi kayong mas mapuputing lalaki. Ikaw,
W.E.B. Du Bois, Adam Clayton Powell...
Hindi ko pinapansin ang mga kompleksyon, Jimmy,
dahil itim tayong lahat--
Huwag mo akong tratuhing bobo.
Alam mong malayong-malayo tayo.
Kapag wala ang mga puti,
nagtitipon ang katamtaman ang kulay sa isang sulok,
nasa kabila naman ang mas maiitim.
Noong tumatanda ako, mas madalas kutyain ng mga itim ang mas mapuputi
kaysa ng mga puti.
Ano'ng ibig mong sabihin?
Iniisip ko lang kung ang mga paninindigan dito at doon
ay pagpapatunay lang sa mga puti
o, Malcolm, pagpapatunay ba ito sa mga itim?
Iyon ay isang...
isang napaka-interesanteng paraan ng pagtingin sa mga bagay-bagay.
Isang bagay lang na napansin ko.
Naisip ko lang na hindi ka dapat magalit kay Sam sa paraan ng pagnenegosyo niya.
Kailangan ganoon siya.
Ibig kong sabihin, kung ang layunin natin ay maging malaya, tunay na malaya--
-At alam mong iyon nga. -Ang susi ay maging kalayaan sa ekonomiya.
At wala nang mas malaya pa sa ekonomiya kaysa kay Sam.
Siya lang ang nag-iisa sa atin na hindi pinapasweldo ng isang puti.
Hindi ako pinapasweldo ng isang puti, Jimmy.
Wala kang trabaho, Negro!
Sa literal.
Oo, alam ko ang ibig mong sabihin.
Pare.
Alam mo, mahusay ang mga puti
sa paggamit sa ating mga hilig hanggang malimutan natin ang mahahalaga.
Akala ko gusto mong maging sikat sa NFL.
Sikat?
Wala silang pakialam sa akin.
Hindi. Alam mo, Malcolm, gustung-gusto ng mga puti
na maging masaya dahil hindi sila masama sa atin.
Para bang dapat natin silang purihin
dahil mabait sila sa atin
at tinatrato tayong mga tao.
Para bang nais nilang bigyan sila ng aso ng medalya dahil hindi nila siya sinipa?
Mas galit ako sa mga gagong iyon kaysa sa mga balahurang napakababastos.
At hinding-hindi ko malilimutan kung ano ako para sa kanila.
Hindi ako nagdududang ganoon ka nga, Jimmy.
At ang gusto ko rin kay Sam
ay hindi rin siya makakalimot.
At hindi patas na ipahiwatig mong hindi siya ganoon.
Hindi ko naman iyon ipinahihiwatig...
Jimmy, ipinapahiwatig ko na kayo nila Sam at Cassius,
-ay ang pinakamatinding armas namin. -Hindi kami armas ninuman, Malcolm.
Pero kailangan, Jimmy.
Kung gusto ninyong magtagumpay kami.
Pare ko.
Malcolm.
Kausapin mo kami.
Sabihin mo, ngayon. Ano'ng nangyayari?
Hindi ko alam.
-Hindi iyan kotseng kuba. -Alam ko na iyon.
Astig!
Mamahalin. Sandali lang.
May barya kayo?
Oo naman, bata. Sandali lang.
-Kumusta na? -Kumusta na, bata?
Maghati kayo.
Salamat! Binabati ka namin, kampeon!
Akin na ang isa. Ayos, kapatid.
"Kampeon." Masasanay ako roon.
Mag-ingat ka. Sasabihin ni Malcolm na tawagin kang Kampeon X.
Ilang buwan nang hirap na hirap si Malcolm
-Hirap na hirap? -Pagod na pagod na siya.
Ano, Muslim?
Walang magbabago sa pagkakaibigan natin.
-Hindi mo alam iyan. -Oo nga.
-Dapat tayong magtulungan. -Bakit?
Dahil tayo lang ang nakakaunawa sa isa't isa.
-Sa isa't isa? -Alam mo na.
Bata. Itim. Mabuti.
Sikat. Walang pakialam.
-Pag-iinitan ka. -Dati pa naman.
Hindi ito tungkol sa civl rights.
Walang ginawa ang mga aktibistang iyon para sa mga batang pinatay sa Alabama.
Nangangaral sila sa mga bingi.
Hindi nila ibinibigay ang nais ng mga itim.
At ano iyan?
Ang mayroon ka, pero binabalewala.
Kapangyarihan.
Kapangyarihan ng mga itim.
Gusto ko ang tunog noon.
Ako rin.
Pare ko!
Pati na rin sila.
Ang ibig sabihin nito ay isang mundo kung saan ligtas tayo.
Para magpakatotoo tayo.
Para makapag-isip tayo sa sarili natin.
Nang hindi nagpapasailalim kaninuman.
Matapos ang lahat ng nagawa natin, hindi ba't nararapat iyon sa atin?
Magagawa natin ang gusto natin.
Kaya sabihin mo sa akin...
ano'ng gusto mong gawin?
Gusto kong magsaya.
Ayaw ba ninyo?
Tara.
Tara na.
Miami, handa ka na ba?
Ang kampeon ninyo!
Masdan! Wala nang mas gaganda pa.
Narito na ang tropa.
Mabuti. Nahanap mo siya.
Wala naman akong pupuntahan.
Handa na akong mag-host.
-Talaga? -Ikaw naman talaga ang pasimuno.
Oras nang mag-party sa Fontainebleau!
Nakalimutan nating hindi na umiinom si Cassius.
Hindi mo naamoy ang hininga niya noong huling isang oras.
Hayaan mo na, pare.
Malcolm?
Sige. Ayos.
Ano'ng problema sa atin, Sam?
Wala akong problema sa iyo.
May problema ako sa lalaking ito.
Masaya kang kasama dati.
Ngayon, katulad ka na ng ugali mo sa harap ng kamera.
Sam, dati na akong ganito.
Siguro, pero para mas...
ayos ka dati.
Handa na kayo?
Naaalala mo nang magkakilala tayo, Sam?
-Sawa na akong sagutin ka. -E di hindi?
Naaalala ko.
Nasa Harlem tayo.
Hindi mo pa alam kung sino ako.
Sinabi ko iyon, pero kilala na kita.
Marami ang humihiling na ma-assign sa labas ng Apollo noong linggong iyon.
-Totoo ba iyon? -Totoo iyon.
Naunawaan ko, dahil napanood na kita sa Chicago.
Napanood mo na ako nang isang beses?
Hindi. Napanood kita...
nang limang beses.
Kabilang ang isa sa Boston.
Boston? Talaga?
Talaga.
Ano'ng nangyari sa Boston?
-Ayos lang kung ikwento ko? -Sige lang.
-Talaga? -Talaga.
Sa palabas na ito, kasama ni Sammy si Jackie Wilson.
Naroon ako para panoorin si Sam, pero si Jacike ang nauna.
Ginagawa niya ang pakulo niya, pasayaw-sayaw tulad ng iba.
Hindi ko tipo.
Pero buti na lang, natapos iyon,
at aakyat na si Sam sa entablado.
Alam kong mahusay ang itatanghal niya.
Inihanda ko na sila para sa iyo.
Huwag kang papalya.
Palakpakan natin si Sam Cooke!
Lumabas si Sam sa entablado.
At siyempre, nagkagulo ang mga tao!
Ayos! Salamat sa inyo!
Lumapit si Sam sa mikropono, hinawakan ito,
tulad ng ginagawa ni Sam. Hinaplos ito,
tulad ng paghaplos sa isang maselang kristal.
O sa isang maliit na tuta!
Sa NFL championship trophy.
-Pwedeng tapusin ko? -Sige lang.
Sinabi niya, habang hinahaplos ang mikropono,
inilapit ito sa labi niya, binuksan ang kanyang bibig...
Nawala ang tunog!
Ano?
Hindi ang sound system, tama?
Nakapatay ang mikropono.
Alam ko! Malas ano?
Malas ka riyan!
Mahilig manabotahe si Jackie.
Anupaman, walang mapuntahan si Sam,
nang walang tunog at may maingay na manonood.
Mabilis na nag-iba ang sitwasyon.
Tumakas na parang mga alipin ang banda ko!
Saan kayo pupunta?
Mga musikero kami, hindi mga gwardya! Galingan mo!
Tumayo lang si Sam sa entablado.
Naaalala kong naisip ko noon,
"Mapapatay ang kapatid na ito!"
Ano? Ano'ng sumunod na nangyari?
Isang bagay...
na kamangha-mangha ang nangyari.
Alam ba ninyo ang "Chain Gang"?
Mag-a-a capella ako.
Halina kayo...
Tara, sige.
-Tara. -Sige.
Tara na!
Mag-ingay kayo!
Nakita ko siya roon, pawis na pawis, kinakantahan sila,
pero sa likuran,
wala kang maririnig maliban sa awit na iyon.
Alam ninyo? Sapat na iyon.
Oo, iyon ay...
Isa iyong napakasayang palabas, Sam.
Kahanga-hanga ito.
Talaga, Cash.
Talagang-talaga.
Pwede kayong magpagalaw ng mga bundok nang hindi naghihirap, mga kapatid.
Makinig kayo, kung pinahihirapan ko kayo,
dahil napakataas ng tingin ko sa inyo.
Oo.
Kayo ang mahuhusay at makikinang na hinaharap,
at hindi ko maikaila iyon.
Bahagi ka rin ng hinaharap na iyon, Maclom.
Masaya talaga ako.
Masama sa katawan ang pagpasan sa buong mundo.
Malapit ka nang may makatulong sa pagbubuhat,
dahil sasamahan ka namin sa Nation.
Malcolm...
Alam ko.
Ano iyon?
Malcolm?
Katulad ng sinabi ko,
ang ugnayan ko sa Nation
ay naging komplikado.
Hindi ko alam kung tatagal pa ako roon.
Sandali, aalis ka sa Nation of Islam?
Akala ko pang habambuhay iyon?
Tila...
Susubukan ko kung totoo iyon, Sam.
Bakit ka aalis?
Ang lahat ng sinabi mo sa akin,
mga bagay na pinakita mong ginagawa ng Nation.
Cash, maraming mabubuti sa Nation,
iyong mga pinuno ang problema.
Sandali.
Tutulungan mo akong maging Muslim,
tapos titigil ka sa pagiging Muslim?
Hindi, Cash.
Muslim ako magpakailanman.
Alam mo, sa totoo lang,
masasabi mong
magiging mas Muslim pa ako.
Hindi ko maunawaan.
Ganito,
hindi ako aalis para lang mapag-isa.
Aalis ako...
Aalis ako para bumuo ng bagong grupo,
isang sumusunod nang mas tapat
sa mga matwid na panuntunan ng Islam.
Sino ang kasama sa bagong organisasyong ito?
Sa tingin ko marami ang susunod sa akin, Cash.
Lalo na...
kung sasama ka sa akin.
-Magsalita ka. -Gago ka...
Sandali lang, Cash!
Ginagamit mo ako.
Hindi, nililigtas kita.
Ikaw ang kailangang iligtas.
-Sandali! Huwag! -Cash!
Kung hindi ka naniniwala na tapat akong kaibigan sa iyo,
hindi mo kailangang sumali sa akin.
Kung may mumunti kang naiisip na
kinaibigan kita dahil iba ang layunin ko,
na makasarili o manggagamit ako,
hinihikayat kita.
Iwan mo ako.
Iwan mo ako nang may malinis na pag-iisip at budhi
na nalalamang iyon ang tama.
Iyon lang ang magagawa mo.
Cassius Marcellus Clay, nariyan ka ba?
May ilang reporter dito.
Iyan na sila.
May nakakita siguro sa amin ni Sam sa ibaba.
Hindi mo sila masisisi
na gusto nilang makausap ang bagong kampeon.
Oo.
Marahil ay dapat ko silang kausapin.
-tulungan silang magbenta ng mga diyaryo. -Tama.
Sasama ka?
Ah,
wala akong anumang komento ngayon.
At narito sila para sa iyo, hindi para sa akin.
Gusto kong samahan mo ako.
Sige.
Kung ipapaumanhin ninyo kami.
Sabi ko sa inyo ako ang pinakamahusay!
Lumuhod kayong lahat!
Kakaiba ang gabing ito.
Oo nga.
Alam mo kung ano sa tingin ko ang nagyayari?
Oo, kausap ni Cassius ang press.
Hindi, sa labas, ang ibig kong sabihin.
Ibig kong sabihin,
hindi dahil wala akong inilabas na kanta tungkol sa kilusan
ay wala na akong isinulat na kanta tungkol dito.
Alam mo namang madamdamin at marubdob si Malcolm tungkol sa lahat ng bagay.
Nagalit ako sa kanta ni Bob Dylan.
Bakit?
Dahil napakaganda.
Ayos! Ayos.
Palaban ka dapat, pare.
Hindi lang dahil maganda ito.
Nadama ko na tila...
Nadama kong ako dapat ang sumulat doon.
Mr. Soul ang tawag ko sarili ko pero 'di ako ganoon magsulat.
Bakit hindi mo simulan?
May sinimulan na ako.
Sinimulan ko isang araw matapos kong marinig ang kanta.
Talaga?
Oo, pero iba ito.
Ibig kong sabihin, hindi ko pa ito ipinarinig sa iba.
Kumusta naman ito?
Mali ang mga nagsasabing eksperto raw sila.
Sa susunod, huwag tanungin ang mga bookie.
Lumapit kayo sa akin. Sasabihin ko ang mananalo.
Tama bang ipalagay na dahil kasama mo si Malcolm X,
iniisip mong maging Muslim?
Hindi ko iniisip. Muslim ako.
Mula ngayon,
hindi na ako tatawaging Cassius Clay.
Pangalan ng alipin iyon.
-Ano na ang itatawag namin sa iyo? -Tawagin ninyo akong Cassius X.
Binibigyan mo ba si Clay ng mga payo hinggil sa relihiyon?
Tingnan ninyo.
Kapatid ko siya at...
-Bagong heavyweight na kampeon ng mundo. -...kaibigan.
Sinasabi ko ang nalalaman at nauunawaan ko,
pero si Cassius ay may sariling pag-iisip at pang-unawa.
Bibigyan mo ba ng rematch si Sonny Liston?
Hindi na! Rematch, si Sonny Liston?
Nasa ospital pa siya.
Sammy, pasensya na, pero oras na ba para magsaya?
-Oo naman. -Ayos.
Napakabilis ko!
Napakabilis ko, pagkatapos ng laban,
sinubukan akong tiketan ng mga pulis-Miami.
Kung pagsasamahin mo sina Sonny Liston, Joe Louis at Rocky Marciano,
gugulpihin ko silang lahat!
Iyon ang susunod kong gagawin.
Alam ninyong pinakamahusay ako.
Sino'ng pinakamahusay?
Ikaw!
Tama. Malcolm, ibaba mo iyan, halika rito.
Kunan ninyo kami ng litrato.
Halika, gusto kong makasama si Malcolm.
Tingnan natin.
Tama ako palagi.
Iyan ang sinasabi ko. Bigyan mo ako.
Kapatid ko iyan! Ang kumpare ko.
Sabi ko na sa kanila! Pinatunayan kong tama ako.
Sabi nila may makakatalo raw sa akin.
Malcolm, tara, halika rito!
Ginulpi ko rin siya!
Oo, galing pa kami sa Hampton House.
-Halika. -Salamat!
-Kumusta ka, Johnny? -Mabuti. Salamat, Umupo ka.
Kamangha-mangha ito.
Mahusay siyang kumanta, ano?
-Napakahusay. -Salamat.
Sam, sabihin mo sa amin.
Paano ka gumagawa ng maraming magagandang kanta?
Sinusubukan ko lang obserbahan ang mga nangyayari sa paligid ko.
Ano'ng ibig mong sabihin?
Kung susubukan mong malaman ang nangyayari
at alamin kung paano mag-isip ang mga tao,
at talagang tukuyin ang oras araw-araw,
sa tingin ko palagi kang makasusulat ng mauunawaan ng mga tao.
Pwede ka bang kumanta ng isa pa?
Gusto
Ano? Mayroon ka bang mauunawaan ng mga tao?
Mayroon akong ginagawa,
isang bagong hindi ko pa ipinaririnig.
Maliban sa mga kaibigan ko.
Mukhang ayos iyan. Gusto naming marinig.
-Sige, gawin natin. -Sige.
Gawin natin.
Muli, si G. Sam Cooke!
WALANG DIYOS MALIBAN KAY ALLAH
Ang kampeon ay hindi na tatawagin Cassius Clay.
Tatawagin na siyang Muhammad Ali.
Bilis, bilis, bilis!
Dahil kasabay ng shooting ng pelikula ang training camp ng Cleveland Browns,
at dahil sinabi ng Browns
na kapag nahuli ako sa camp ay pagmumultahin ako,
sa lalong madaling panahon, ay nagre-retire na ako mula sa NFL
para magtuon sa aking pag-aartista.
Patawad, kailangan kong bumaliks sa trabaho.
ANG AUTOBIOGRAPHY NI MALCOLM X
"Panahon ngayon ng mga martir, at kung magiging ganoon ako,
dahil ito sa layunin ng kapatiran.
Iyan lang ang makasasagip sa bansang ito."
Malcolm X, Pebrero 19, 1965
Pinaslang siya pagkaraan ng dalawang araw.
HANGO SA STAGE PLAY NA "ONE NIGHT IN MIAMI..." NI KEMP POWERS
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce