Eğitmen: Bu derste
genişleme kartlarına bir göz atacağız.
Artık genişleme kartlarının beş farklı türü var, ancak modern
bilgisayarlarda yalnızca iki tanesi gerçekten görülüyor.
Bütünlük adına beşini de ele alacağız.
Ama aslında iki ana tipe odaklanmak istersiniz,
PCI Express olarak bilinen PCIe ve dizüstü bilgisayarlarda ve küçük
form faktörlü cihazlarda
kullanılan Mini PCIe veya Mini PCI Express.
İlk olarak, PCI var ve bu gerçekten her şeyin başladığı yer.
PCI ilk 32-bit genişleme kartıydı.
PCI ilk olarak 1990'ların başında ağ kartları, video kartları, ses kartları,
modemler, depolama ana bilgisayar denetleyicileri
ve bunun gibi şeyler için genişleme yuvaları sağlamak
üzere geliştirilmiştir.
PCI'dan önce, ISA adı verilen 8 bit ve 16 bit
bilgisayarlarda çalışan daha eski bir teknoloji vardı.
Ancak bu konuya girmemize bile gerek
yok çünkü bunların hiçbirini gerçek dünyada göremeyeceksiniz.
Şu anda bahsettiğimiz eski 32 bit kartlar
olan bazı eski PCI kartları
hala göreceksiniz.
Şimdi, PCI ile uğraşırken, aslında
ISA'dan daha hızlı ve daha sağlam
bir genişleme kartı yuvası olacaktır, ancak yine de eski
bir teknolojidir ve modern ağlarda
nispeten yavaştır.
Örneğin, 32 bitlik bir arayüz olan standart bir PCI kartına
bakıyorsanız, yalnızca yaklaşık
33 megahertz maksimum veri yolu hızını destekler.
Bu da saniyede sadece 133 megabaytlık maksimum
veri aktarım hızı elde edebileceğimiz anlamına geliyor.
Şimdi bu, belirli bir zamanda veri yolu boyunca kaç bitin itilebileceğini
söyleyen 32 bitlik veri yolunu alarak hesaplanır.
Eğer 32'yi sekize bölersek, 32 biti sekize böldüğümüzde
dört bayt elde ederiz.
Şimdi dört bayt çok fazla veri değildir.
Ve sadece 33 megahertz veri yolu hızına sahip olduğumuz için,
bu saniyede 33.000.000 hertz veya 33.000.000 döngüye sahip olduğumuz anlamına gelir.
Yani her saniyede 33.000.000 kere
dört bayt gönderebilirim.
Bu, hesapladığımızda saniyede
sadece 133 bayt elde ettiğimiz anlamına gelir, bu da saniyede
133 megabayta nasıl ulaştığımızı gösterir.
Gördüğünüz gibi, çok fazla veri yok.
Örneğin, çoğu modern ağ saniyede bir
gigabit veya daha fazlasını yapabilmektedir.
Ve çoğu veri bağlantısı saniyede
altı gigabayt veya daha fazlasını yapabiliyor.
Yani bu PCI kartlar gerçekten de o kadar fazla veri basamıyor ve bu
nedenle değiştirilmeleri gerekiyordu.
64 bit işletim sistemlerine geçerken,
x86 mimarisinden x64 tabanlı
bir mimariye geçerken, PCI-X
adı verilen daha yeni bir kart çıktı.
Artık PCI-X tüm büyük harflerle PCI-X olarak yazılmaktadır.
Bu da bugünlerde pek fazla
bulamayacağınız eski bir kart.
Şimdi, bu yeni kart 64 bitlik bir karttı, yani her
saniye gönderilen bilgi miktarını
iki katına çıkarmıştı.
Ancak buna ek olarak,
33 megahertz veri yolundan 133 megahertz
veri yoluna geçerek bize gerçekten
büyük bir hız artışı sağladı.
Şimdi PCI-X versiyon iki olarak
adlandırılan başka bir versiyon daha var.
Ve bu aslında 266 megahertz veri yoluna, hatta
533 megahertz veri yoluna kadar çıktı.
Bu da aslında çok fazla veri gönderebileceğimiz ve bu yüzden
nispeten hızlı olduğu anlamına geliyor.
Şimdi en büyük sorun PCI-X'i geliştirdiklerinde onu tamamen geriye
dönük uyumlu hale getirmeleriydi.
Yani iki PCI kartı ve iki PCI-X kartı destekleyen bir
anakartınız varsa ve bunları karıştırıp
eşleştirirseniz, sonuçta tüm
veri yolunun daha düşük hızlar için
yavaşlaması gerekir.
Yani PCI-X veriyolu için 533 megahertz değerini aldığınızda,
eski PCI veriyolunu da desteklemek için 33 megahertz
değerine inmeniz gerekiyordu.
Şimdi, buna ek olarak, PCI ve PCI-X'in çoğu ağ kartları
ve ses kartları gibi şeyler
için kullanılıyordu.
Ancak grafikler için harika değildi,
çünkü bunun için gerçekten yeterince hızlı değildi.
Bu yüzden geçmişte AGP olarak bilinen bir şey yarattılar.
Şimdi AGP, gelişmiş grafik bağlantı noktası anlamına geliyor.
Bunun nedeni PCI'ın 90'ların sonu ve 2000'lerin
başında çıkan yeni 3D oyunlar
için çok yavaş olmasıydı.
Böylece AGP adı verilen ve yalnızca video grafik kartları
için kullanılabilecek özel bir bağlantı noktası
olan bu şeyi yarattılar.
Artık AGP'nin 1x 2x 4x ve 8x
yuvaları da dahil olmak üzere birçok çeşidi vardı.
Artık hangi yuvayı kullandığınıza
bağlı olarak, farklı miktarlarda güç gerekiyordu
ve size daha yüksek hızlar verebiliyordu.
Şimdi AGP 90'ların sonu ve 2000'lerin başında oldukça popülerdi.
Ancak bugünlerde, modern bilgisayarlarda
AGP bulmak çok nadirdir,
çünkü bunların yerini
PCIe veya PCI Express olarak bilinen şey almıştır.
Ve burada odaklanmamız gereken şey gerçekten de bu.
Şimdi PCI Express gerçekten
iyiydi çünkü PCI, PCI-X ve AGP'nin yerini almamızı sağladı.
Aslında, çoğu anakartta,
modern anakartlarda yalnızca PCIe yuvaları
bulacaksınız.
Şimdi bu PCIe yuvaları çeşitli
farklı boyutlarda geliyor.
Bunlar x1, x4, x8 ve x16 olarak bilinir.
Normalde bunu PCI olarak yazarız, tamamı büyük harfle ve
ardından Express'i belirtmek için küçük
bir e ve ardından bir boşluk, x ve sayı.
Yani daha kısa bir tane kullanıyorsanız,
bu PCIe x1 olarak bilinir.
Bir grafik kartı kullanıyorsanız,
bu bir PCIe x16'ya yerleştirilme eğilimindedir.
Şimdi buna x bir şey denmesinin nedeni otobüsün
uzunluğunun bu kadar olmasıdır.
Bu da size belirli bir zamanda ne kadar veri aktarılabileceğini
gösterir.
PCI x1 kart kullanıyorsanız, bu anakarta
çok küçük ve kısa bir konektördür ve bir x16
yuvasına göre yalnızca az miktarda veri
gönderebilir.
Bu nedenle, anakartlarda en yaygın olarak x1 ve
x16'nın kullanıldığını görüyoruz.
x1 modemler, ağ kartları, kablosuz kartlar,
giriş çıkış aygıtları, ses kartları ve bunun gibi şeyler için
kullanılıyor.
Öte yandan, genellikle PCIe x16 kartının
bir grafik kartı olarak kullanıldığını görürsünüz.
Bunun nedeni de büyük miktarda veriyi ve çok yüksek
hızları desteklemeleridir.
Çevresel bileşen ara bağlantı ekspres
arayüzü olarak bilinen bir PCIe
kartı ile uğraşırken.
Bu, veri yoluna bağlanır
ve herhangi bir harici cihaz veya
ek genişletme kartı için anakarta
ve anakarttan veri almanın en hızlı yoludur.
Bu, noktadan noktaya seri bağlantı kullanır.
Bu da yuvaya takılan her bileşenin,
veri yolunu başka biriyle
paylaşmak zorunda kalmadan anakarta doğrudan
erişebileceği anlamına geliyor.
Bunu, tek bir USB bağlantı noktasına zincirlenebilen
birden fazla cihazınızın olduğu
ve tüm bu bant genişliğini paylaşmak zorunda oldukları
USB gibi bir şeyle karşılaştırın.
Şimdi buna PCIe x bilmem ne denmesinin nedeni,
bu cihazlara
kaç şerit trafik ayrıldığından
bahsediyor olmamızdır.
Şimdi bu PCI Express veri yolu tarafından
desteklenen toplam şerit sayısı anakartınız
ve form faktörü tarafından belirlenecektir.
Bu, 16, 24 ya da 32 gibi bir değeri destekleyebilir.
Yani 24 şeridi destekleyen bir anakartınız
varsa, iki x16 yuvanız olsa bile,
16 ve 16 olsaydı, bu 32 ederdi.
Eğer her ikisini de kullanırsanız, aslında
yavaşlayacaktır, çünkü sadece 24 şeridiniz vardır.
Bunu evinizin yakınındaki otoyol gibi düşünün.
Otoyolda beş şerit varsa ve yan yana
oturan beş araba varsa, hepsi istedikleri kadar
hızlı gidebilirler çünkü ayrı
şeritleri vardır.
Ancak bu beş şeride altı araba koyarsam,
şimdi biri diğerinin arkasında yavaşlamak zorunda
kalacak, çünkü hepsi o yoldan yan yana geçemez.
PCIe veya PCI Express ile
uğraşmaya başladığınızda fikir budur.
Her şey mevcut şerit sayısıyla ilgili.
Bu nedenle, artık x4 veya x8 bağlantıları
görmek gerçekten nadirdir.
Çoğu zaman, x16 ve x1 gibi şeyler göreceksiniz çünkü bu, belirli
bir anakartta kullanılabilecek şerit
miktarını en üst düzeye çıkarır.
Çünkü çoğu anakart bu tür bir
yapılandırmayı daha iyi destekler
ve çoğu kart ya giriş / çıkış aygıtları gibi
düşük hızlı aygıtlar için x1 olarak üretilir ve ardından bu
x16 yuvalarını kullanırken video için yüksek
hızlı bir rezerve sahip olur.
Şimdi PCIe'ye baktığınızda, bunun da
birden fazla versiyonu olduğunu görürsünüz.
Bir, iki, üç, dört ve beş.
Sürüm arttıkça
aktarım hızı da artar.
Şimdi sınav için, PCIe için farklı
aktarım hızlarını ezberlemenize gerek yok.
Unutmamanız gereken şey, PCIe x1'in PCIe
x16'dan daha yavaş olacağıdır.
PCI e x16, özellikle oyun bilgisayarlarında
video grafik kartları gibi şeyler
için kullanılacaktır.
Oysa bir x1 yuvası kullandığınızda,
genellikle ağ kartları, depolama kartları veya
diğer giriş/çıkış türü aygıtlar gibi şeyler için kullanılır.
Farklı PCIe sürümlerine bakarken, sayı ne kadar
yüksekse hızın da o kadar yüksek olduğunu unutmayın.
Bu da mantıklıdır, çünkü çoğu teknolojide
yeni sürümler eski teknolojiden veya
eski sürümlerden daha hızlı ve daha iyi olacaktır.
PCIe yuvasına bir genişletme kartı bağladığınızda,
gücünü bu yuvadan çekebilecektir.
Varsayılan olarak, tüm PCIe Express
yuvaları 25 watt güç sağlayacaktır.
Artık bazı anakartlarda
PCIe x16 için özel bir grafik adaptörü
yuvası olacak.
Ve farklı renkte olabilir veya farklı görünebilir veya anakart
üzerinde farklı şekilde not edilmiş olabilir.
Bu özel grafik kartı yuvası aslında
25 watt güç yerine 75 watt'a kadar güç
sağlayabilir, çünkü bu özel
grafik kartı yuvasıdır.
Bu yüzden bunu da aklınızda bulundurun.
PCIe veya PCI Express
söz konusu olduğunda fark edilmesi gereken son şey,
yuvaların farklı boyutlarda olması nedeniyle görsel olarak
bakıp ne olduğunu anlayabilmenizdir.
Bir x1 yuvası bir x4, x8 ya da x16 yuvasından daha küçüktür.
Ve her biri bir öncekinin iki
katı büyüklüğünde olacak.
Yani bir x1 yuvasını alır ve boyutunu iki katına çıkarırsanız,
bir x4'e ulaşırsınız.
Bir x4'ü ikiye katlarsanız, bir x8 elde edersiniz.
Bir x8'i ikiye katlarsanız, bir x16'ya ulaşırsınız.
Şimdi daha küçük bir cihazınız varsa, yine
de daha büyük bir karta girebilirsiniz.
Örneğin, anakartımda iki x1s ve iki
x16s olmak üzere dört yuva var.
Ancak x16 yuvamda bir ekran kartım varsa ve x1
olan üç farklı kart takmam gerekiyorsa,
ikisini x1 yuvasına ve diğer
x1'i x16 yuvasına takarak bunu yine de yapabilirim.
Evet, x1 x16 yuvasına sığacak ve çalışacaktır.
Bu x16 yuvası yalnızca bir x1 olduğunu algılayacağından,
hızı düşürecek ve yalnızca yuvanın bu bölümünü
kullanan x1 aygıtına bilgi iletecektir.
Bunu yaptığınızda, x1 kartı alıp
x4, x8 veya x16 yuvasına
taktığınız için buna yukarı takma diyoruz.
Şimdi benzer şekilde, aşağı takma olarak
bilinen şeyi de yapabilirsiniz ve
bu biraz garip bir kavramdır.
Ancak bir x16 kartı alıp bir x8, bir x4 veya x1 yuvasına
yerleştirebilirsiniz.
Bunu yaptığınızda,
kartın bu özelliği desteklemesi gerekir.
Ve yuvaya gerçekten sığabilmelidir.
Yuvaya sığdırabilirseniz,
yuva yine de onunla iletişim kuracaktır,
ancak yalnızca x1 hızlarında çalışacaktır.
Dolayısıyla, tasarlandığı doğru yuvaya yerleştirdiğinizden
çok daha yavaş olacaktır.
Bununla birlikte, daha büyük bir kartı daha küçük bir yuvaya yerleştirdiğiniz
aşağı takma işlemini gerçekten önermiyorum, çünkü bu
sizin için performans sorunları yaratacaktır
çünkü bu kart, tasarlanan yuva türünün tam
bant genişliğini beklemektedir.
Ancak, x1 kartı alıp
x16 gibi bir karta taktığınızda
gerçekten bir sorun yoktur, çünkü
x16 x1'i destekleyebildiği için
hala tam x1 hızlarında çalışacaktır.
Ancak x1, mükemmel bir yuvada bir x16 kartı desteklemek için bir
x16 kadar hızlı gidemez.
Şimdi bahsetmemiz gereken son
genişleme kartı türü Mini PCIe olarak bilinen karttır.
Ve evet, bu tıpkı standart bir PCIe kartı gibi çalışır ancak
daha küçük bir form faktörüdür.
Bir masaüstü veya sunucuda kullanacağınız
büyük bir genişletme kartı olmak yerine,
Mini PCIe ile bunu dizüstü bilgisayar gibi
şeylere takabilirsiniz.
Genel olarak, Mini PCIe kartlarının dizüstü bilgisayarların
içinde, özellikle kablosuz ağ veya
bu cihaz için hücresel modem özelliği sağlamak
gibi şeyler için kullanıldığını göreceksiniz.
Peki bunu söyledikten sonra, genişleme kartları hakkında
neleri hatırlamanız gerekiyor?
Unutulmaması gereken ilk
şey, modern masaüstü bilgisayarlarda
gerçekten karşılaşacağınız
tek genişletme kartı türünün PCIe x1'ler ve PCIe x16'lar olacağıdır.
Çoğu modern anakartta x4 veya x8 bağlantı noktası bulmak
gerçekten zordur ve bu nedenle
bu form faktörleri için çok fazla
cihaz veya kart mevcut değildir.
Bir PCIe x1 kartına baktığınızda, tanımlaması
çok kolaydır çünkü konektör
kısmı çok küçüktür, yaklaşık küçük resminiz
kadar.
Öte yandan bir PCIe x16 kartına baktığınızda, yaklaşık
altı veya sekiz inçlik çok uzun
bir konektöre sahiptir.
Bu kartlardan birini taktığınızda, konektörü
bağlantı noktasına hizalayacaksınız, aşağı doğru iteceksiniz
ve yerine oturacak ve klik sesini hissedeceksiniz
ve bu onu yerinde tutacak ve ardından hareket etmediğinden,
kıpırdamadığından veya soketten çıkmadığından emin
olmak için kartı kasaya vidalayacaksınız.
X1s kartlarla uğraşırken, bunlar
x16 kartlardan çok daha yavaştır ve x1 kartlar modemler,
ağ kartları, kablosuz kartlar,
ses kartları ve bunun gibi şeyler için kullanılacaktır.
Oysa x16 kart genellikle 3D ve oyun sistemlerindeki
grafik ve ekran kartları için kullanılacaktır.